طراحی معماری بومی بازار داده هوشمند ایران: همگرایی دیتامش و دیتافابریک در بستر رایانش ابری

رشد فزاینده خدمات داده محور و گسترش بازارهای داده در بستر رایانش ابری، ضرورت ایجاد چارچوبی بومی برای تبادل امن و مقیاس پذیر داده را در ایران برجسته کرده است. نبود معماری یکپارچه منطبق با الزامات حکمرانی، حریم خصوصی و تحریم های فناورانه، موجب شده تا نتوان از ظرفیت اقتصاد داده به طور اثربخش بهره برداری کرد. این پژوهش با هدف رفع این خلا، به بومی سازی و اعتبارسنجی چارچوب معماری ۸لایه بازار داده دیجیتال می پردازد؛ چارچوبی که در پژوهش پیشین نگارندگان از همگرایی دو معماری «دیتامش» و «دیتافابریک» و به روش پژوهش علوم طراحی (DSR)تدوین شده بود. در این مرحله، با رویکرد تطبیقی-تحلیلی و روش مهندسی موقعیت (SME)، چارچوب مذکور متناسب با بستر قانونی و زیرساختی ایران بازپیکربندی و سرویس های ابری جهانی و داخلی بر پایه هفت شاخص کلیدی شامل امنیت، حکمرانی داده، مقیاس پذیری، حریم خصوصی، تعامل پذیری، پشتیبانی از هوش مصنوعی و الزامات بومی ارزیابی شدند. نتایج نشان داد، ترکیب سرویس های جهانی در لایه های امنیت، API و هوش مصنوعی با زیرساخت بومی ایران در میزبانی داده و قراردادهای هوشمند، شکاف های حکمرانی و تحریمی را کاهش می دهد. ارزیابی خبرگان رضایت بالا از لایه حکمرانی داده و نیاز به توسعه خدمات AI بومی را آشکار کرد. اجرای پایلوت در «شرکت مادر تخصصی عمران شهرهای جدید» نیز کارایی معماری تا ۱۰هزار رویداد بر ثانیه را بدون افت SLA تایید نمود. این الگو مسیر عملی برای استقرار بازار داده ملی و حکمرانی بومی در اقتصاد داده ایران ترسیم می کند.

کلیدواژه ها:

بازار داده دیجیتال ، سرویس های رایانش ابری ، دیتامش ، دیتافابریک ، روش مهندسی موقعیت(SME)