فقه و حقوق بشر: جست و جو در تطابقات و چالش های فقه اسلامی با اصول حقوق بشر

در این پژوهش، تلاش شده است تا رابطه میان فقه اسلامی و حقوق بشر به صورت تطبیقی بررسی شود و چالش ها و نقاط هم پوشانی میان این دو حوزه شناسایی گردد. فقه اسلامی که مجموعه ای از قواعد و احکام شرعی را دربرمی گیرد، از منظر تاریخی و فرهنگی در جوامع مسلمان جایگاه ویژه ای دارد و نقش آن در شکل دهی به نظم اجتماعی و حقوق فردی غیرقابل انکار است. از سوی دیگر، اصول حقوق بشر با تاکید بر کرامت انسانی، آزادی ها و برابری، چارچوبی جهانی و فراگیر را ارائه می دهند که ممکن است در برخی موارد با برداشت های سنتی فقهی همخوانی نداشته باشد. پژوهش حاضر با بررسی منابع فقهی کلاسیک، اسناد بین المللی حقوق بشر و مطالعات تطبیقی، به تحلیل تطابق ها، تضادها و راهکارهای همسویی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که بسیاری از اصول حقوق بشر مانند حق حیات، عدالت، حق تحصیل و آزادی عقیده تا حدی در فقه اسلامی قابل حمایت و استناد هستند، اما در حوزه هایی نظیر حقوق زنان، آزادی بیان و حقوق اقلیت ها، تفاوت های قابل توجهی مشاهده می شود که نیازمند بازخوانی فقهی و تفسیر نوین است. همچنین، پژوهش نشان می دهد که با بهره گیری از منابع فقهی متنوع و رویکردهای اجتهادی می توان سازگاری بیشتری میان فقه و حقوق بشر ایجاد کرد و چالش های موجود را کاهش داد. در نهایت، این مطالعه بر ضرورت تعامل میان حقوق اسلامی و حقوق بین الملل تاکید دارد و ارائه راهکارهای عملی جهت تقویت همزیستی این دو حوزه را پیشنهاد می کند. این پژوهش، علاوه بر شناسایی تضادها، فرصت هایی برای توسعه حقوق بشر در چارچوب فقه اسلامی و ارتقای حقوق فردی و اجتماعی جوامع مسلمان ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

فقه اسلامی ، حقوق بشر ، تطبیق حقوق و فقه ، چالش های فقه و حقوق بشر ، اجتهاد و بازخوانی فقهی.