تحلیل تطبیقی نقش مشارکت اجتماعی در بهبود وضعیت اقتصادی با تاکید بر آموزه های قرآنی

پدیده مشارکت اجتماعی، یکی از ارکان بنیادین در شکل گیری توسعه ی پایدار و تحقق عدالت اقتصادی در جوامع معاصر است. درحالی که نظریه های اقتصادی مدرن، به ویژه در رویکردهای لیبرالی و نئولیبرالی، مشارکت را عمدتا بر پایه منافع شخصی، بازار آزاد و ابزارهای سرمایه محور تعریف می کنند، قرآن کریم با نگاهی انسان محور و الهی، الگویی جامع و معنوی از مشارکت ارائه می دهد که بر کمک متقابل میانگروهی اجتماعی، انفاق، زکات و وقف استوار است. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع تفسیری شیعه و اهل سنت، آثار اقتصادی و مطالعات نظریه های معاصر درصدد است به تحلیل تطبیقی نقش مشارکت اجتماعی در بهبود وضعیت اقتصادی، با تاکید بر آموزه های قرآنی و مقایسه آن با مبانی اقتصاد مدرن بپردازد. چارچوب نظری مقاله بر نظریه عدالت اجتماعی در قرآن (با محوریت آیات زکات، انفاق و صدقات) و نظریه های نفع شخصی و بازار آزاد در اقتصاد مدرن استوارشده است. یافته ها نشان می دهد که مشارکت اجتماعی در منطق قرآنی، فراتر از یک وظیفه اقتصادی، یک عبادت الهی، ابزار تهذیب نفس و سازوکار توزیع عادلانه ثروت است که در قالب سه سازوکار الزامی (زکات)، داوطلبانه (انفاق) و نهادی-پایدار (وقف) تعریف می شود؛ درحالی که در نظام های مدرن، ضمن مزایای قابل توجه، مشارکت اغلب ابزاری برای بهره برداری اقتصادی و تقویت منافع گروه های خاص تلقی می شود. نتیجه گیری مقاله حاکی از آن است که بازخوانی این الگو می تواند زمینه ساز ارائه مدل های جایگزین در سیاست گذاری اقتصادی برای کاهش فقر و نابرابری باشد؛ الگویی که نه تنها نیازهای مادی بلکه کرامت انسانی و سرمایه اجتماعی را نیز ارتقاء می بخشد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد ، مشارکت اجتماعی ، زکات ، وقف ، انفاق ، کمک متقابل میانگروهی