تبیینی از علیت در عرفان نظری با تکیه بر ظهور و نکاح اسمائی و تطبیق آن با دودستگاه تشکیک خاصی و مشائی

علیت از مناظرگوناگون و در معانی عام و خاص خود به عنوان یک مسئله بنیادین، در بسیاری از مکاتب فلسفی یا عقلی مطرح است. تاکنون نیز تطبیق هایی میان مکاتب مختلف در این مسئله و وجوه مختلف آن انجام گرفته است. نظام هستی شناختی عرفان نظری نیز به عنوان یک مکتب فکری، درخصوص نحوه تحقق مدرکات، طرحی دارد که در بنیان خود و در فراگیرترین شکلش، مبتنی بر «حب ذاتی» است. دراین نوشتار با مبنا قرادادن معنای عام علیت که عبارت است از مطلق مدخلیت در مطلق تحقق یک حقیقت، سعی گردید که به روش تحلیلی و توصیفی، تبیینی از علیت در نظام عرفانی با بهره از دو حقیقت ظهور و نکاح اسمائی که متاثر از آن حب ذاتی هستند ارائه شود. سپس تبینی نو از این مسئله در دستگاه تشکیک خاصی براساس اصالت وجود و ذومراتب بودن آن و همچنین حرکت جوهری ارائه شد، که دارای حداکثر قرابت با تبیین عرفانی مسئله باشد. پس ازآن نیز با ارائه تصویری جدید از این مسئله در نظام مشائی، در قالب تبیینی تازه از علل اربعه براساس سلسله های مفهومی و تناظر تاثر ذهن از خارج با معنای ظهور و نیز ترکیب مفاهیم در ذهن با معنای نکاح اسمائی در عرفان، تلاش گردید که قرابتی در این مسئله بین این دستگاه فلسفی و نظام عرفانی حاصل شود. مراد از تبیین های مذکور در دو دستگاه فلسفی مورداشاره، علاه بر تطبیق بین این دو دستگاه فکری با نظام عرفانی، نشان دادن شمول هستی شناختی نظام عرفانی بر دو دستگاه دیگر در یک مسئله خاص مانند علیت است، بدین صورت که درجریان تبیین های مذکور نشان داده-می شود که دیدگاه دودستگا فلسفی موردنظر دراین مسئله می توانند حالات خاصی از دیدگاه نظام عرفانی باشند. این تلاش درجهت طرح نظریه عام تری است مبنی بر شمول هستی شناختی نظام عرفانی بر علوم یا مکاتب فکری دیگر که خود این شمول مبتنی است بر احاطه هستی شناختی موضوع این علم بر موضوعات علوم دیگر

کلیدواژه ها:

علیت ، عرفان نظری ، تشکیک خاصی ، مشاء ، نکاح اسمائی