تاثیر خلوص موادمخدر و روان گردان در سیاست جنایی قضائی ایران

یکی از معیارهای اساسی در تعیین کیفر در جرائم  مواد مخدر براساس قانون مبارزه با مواد مخدر، میزان وزن این مواد است. نظر به عوامل گوناگون، مواد مخدر و روان گردانی که در کشور وجود دارد دارای ناخالصی و آمیخته با افزودنی هایی خارج از روند فرآوری این مواد است. در این خصوص، این پرسش بنیادین مطرح است که در مرحله پاسخ گزینی در جرائم مواد مخدر، آیا ضرورتی بر تعیین خلوص(=اختلاط) این مواد است؟ درباره این امر در نظام عدالت قضائی ایران دو رویکرد مشاهده می شود. سیاست جنایی  قضائی غالب در دادسراها و دادگاه های انقلاب اسلامی، خوانشی امنیت گرا در این زمینه دارد. این رویکرد با ابتنای بر فهم عرفی از معنای ماده مخدر و تفسیر موسع آن، اتکای مفرط بر گزارش ضابطان، تفوق مصلحت عمومی بر حقوق فردی و نگاه نص محور به قانون، عقیده به عدم لزوم تعیین خلوص مواد مخدر برای اتخاذ واکنش کیفری دارد. در مقابل، رویکرد مصلحت گراست. این نگرش تفسیری که در برخی از آرای دیوان عالی کشور، ازجمله هیئت عمومی شعب کیفری منعکس است با تمسک بر اصل احتیاط در دماء، موازین قانونی، قواعد درا و تفسیر محدود قانون کیفری و خوانش عدالت محور از قانون، معتقد به تعیین کیفر براساس میزان خلوص مواد مخدر است. در پژوهش حاضر با روش تحلیلی توصیفی ضمن بررسی و سنجش دو رویکرد فوق نسبت به مفهوم ماده مخدر و دلایل آن ها، این نتیجه حاصل شده است که نگرش امنیت گرا با توجه به ادله مدنظر، به قانون گذاری قضائی منجر می شود، اما برداشت مصلحت گرا، واقع بینانه و مطابق با اصول تفسیر قانون کیفری است. بر این بنیاد، ضرورت دارد قانون گذار در معیارهای پاسخ گذاری در قانون مبارزه با مواد مخدر تجدیدنظر کند و مبنای دقیق و عادلانه ای، علاوه بر وزن مواد، برای سنجش میزان سرزنش پذیری و استحقاق کیفر مرتکب مقرر سازد.

کلیدواژه ها:

مواد مخدر و روان گردان ، سیاست جنایی قضایی ، تعیین خلوص ، تفسیر ، رویکرد امنیت گرا و مصلحت گرا