تاثیر تغییرات اقلیمی بر صنعت دام و طیور در ایران: تحلیل ریسک استانی تنش های گرمایی و خشکی

زمینه و هدف: تغییرات اقلیمی با تشدید تنش های گرمایی و خشکی، چالش های جدی برای پایداری صنعت دام و طیور در مناطق خشک و نیمه خشک مانند ایران ایجاد نموده است. گاوداری ها و مرغداری ها به دلیل وابستگی به منابع آب و خوراک و حساسیت بالای حیوانات به دماهای بالا، در برابر این تنش ها به طور ویژه آسیب پذیر می باشند. این مطالعه با هدف ارزیابی ریسک هم زمان تنش های گرمایی و خشکی اقلیمی بر واحدهای گاوداری و مرغداری در ۳۱ استان ایران، با استفاده از شاخص خشکی دومارتن (DMI) و روش تصمیم گیری چندمعیاره TOPSIS، تحت سناریوهای اقلیمی CMIP۶ انجام شده است تا اطلاعات ارزشمندی برای سیاست گذاری و توسعه راهکارهای تطبیقی فراهم آورد.

روش پژوهش: در این پژوهش، داده های دما و بارش از ۳۱ ایستگاه سینوپتیک در دوره پایه (۱۹۹۷–۲۰۱۴) و خروجی های ریزمقیاس شده مدل های اقلیمی (NEX-GDDP شامل: CNRM-CM۶-۱، CanESM۵، GFDL-ESM۴،HadGEM۳-GC۳۱-LL و MIROC۶) تحت سناریوهای اقلیمی SSP۲-۴.۵ و SSP۵-۸.۵ برای دوره های آینده (۲۰۲۵–۲۰۴۹، ۲۰۵۰–۲۰۷۴، ۲۰۷۵–۲۰۹۹) مورد استفاده قرار گرفتند. شاخص خشکی دومارتن برای ارزیابی شرایط اقلیمی و فراوانی وقوع تنش گرمایی برای گاوداری ها (دمای بالای ۲۶ درجه سانتی گراد) و مرغداری ها (دمای بالای ۲۴ درجه سانتی گراد) محاسبه شد. سپس رتبه بندی ریسک استانی با روش TOPSIS و با در نظر گرفتن معیارهای فراوانی تنش گرمایی، شاخص خشکی و تعداد حیوانات در معرض خطر به انجام رسید. برای ارزیابی دقت مدل های اقلیمی، شاخص های آماری RMSE، MAE، MBE و CC استفاده شدند.

یافته ها: نتایج نشان داد که در دوره پایه، استان های جنوبی مانند خوزستان، هرمزگان و بوشهر (به ترتیب با ۰/۸۴، ۳/۵۸ و ۹/۵۱ درصد فراوانی تنش گرمایی در گاوداری ها) در معرض ریسک بالای اقلیمی قرار دارند، درحالی که استان های شمالی مانند گیلان و اردبیل کمترین تنش را تجربه می کنند. همچنین مرغداری ها به دلیل حساسیت فیزیولوژیکی بالاتر، با میانگین ۴٫۶ واحد تنش گرمایی بیشتر نسبت به گاوداری ها مواجه می باشند. در دوره های آینده، به ویژه تحت سناریوی SSP۵-۸.۵، فراوانی تنش گرمایی در اکثر استان ها، حتی مناطق کوهستانی شمال غرب، افزایش چشمگیری خواهد داشت. براساس نتایج مرغداری ها نسبت به گاوداری ها حساسیت بیشتری نسبت به تغییرات اقلیمی دارند، به طوری که در آینده دور، برخی استان ها مانند هرمزگان با تنش گرمایی بیش از ۷۵ درصد مواجه خواهند شد. رتبه بندی استان ها با استفاده از روش TOPSIS نشان داد که خوزستان، بوشهر و سیستان و بلوچستان در گاوداری ها و اصفهان، یزد و خراسان رضوی در مرغداری ها در تمام دوره ها در گروه های ریسک بالا و بحرانی قرار دارند.

نتایج: این مطالعه نشان داد که تغییرات اقلیمی، به ویژه تحت سناریوی SSP۵-۸.۵، ریسک اقلیمی را در صنعت دام و طیور ایران به طور قابل توجهی افزایش خواهد داد؛ بنابراین، کاهش تولید، افزایش تلفات و افت باروری در گاوداری ها و مرغداری ها دور از انتظار نمی باشد.. تمرکز بالای واحدهای تولیدی در برخی استان ها مانند خوزستان و مازندران، همراه با تشدید تنش های گرمایی و خشکی تهدیدی جدی برای امنیت غذایی و پایداری اقتصادی این بخش ها می باشد و ضرورت برنامه ریزی منطقه ای را در این زمینه برجسته می کند. پیشنهاد می شود که راهکارهای سازگاری مانند توسعه نژادهای مقاوم، بهبود سیستم های خنک کننده و مدیریت منابع آب در اولویت مدیران و برنامه ریزان قرار بگیرد. این یافته ها می توانند به سیاست گذاران در تدوین استراتژی های کاهش ریسک و تقویت تاب آوری صنعت دام و طیور کمک نماید.

کلیدواژه ها:

تنش گرمایی ، شاخص دومارتن ، دامداری ، مرغداری ، TOPSIS