تحلیل روانشناسی نمایشنامههای مارتین مک دونا، ستوان، اینیشمور، ملکه زیبایی لی، نین، غرب غم زده بر اساس نظریه اخلاقی لارنس کالبرگ

با توجه به زمینههای فطری، بشر به نظر میرسد که مسائل اخلاقی تا حدودی دارای عناصر مشترکی در میان فرهنگها و جوامع انسانی باشد اما گاهی تعدد و تکثر نظریات اخلاقی چنان مینماید که کدهای اخلاقی در میان ملل مختلف نشانیهای متفاوت داشته باشند. حال با توجه به آنکه در نمایشنامه ها که همواره با مخاطبین زیادی روبرو هستند و تاثیر زیادی بر مخاطب میگذارند، توجه به اخلاق در رفتار شخصیتهای این نمایشنامه ها که در تنگنای ارتباطات، عاطفی و گاها خارج از اختیار و اراده قرار دارند، ضروری به نظر میرسد. طی چهار دهه نمایشنامههای بسیاری نوشته شد که از اصول اخلاقی برخوردار نبودند و از این رو بررسی اخلاق مبتنی بر نظریه اخلاقی کالبرگ که موجب جهت گیری شناختی و رشد اخلاقی میگردد حائز اهمیت است، تا تاثیرگذاری بیشتری را به لحاظ اخلاقی بر مخاطب بگذارد. مارتین مک دونا نمایشنامه نویس ایرلندی در حالی که هنوز در دهه بیست زندگی اش بود مملو از معتبرترین تحسینهای دنیای تئاتر بود و تماشاگران را با تراژی کمدیهای حیله آمیز و ظالمانه اش برانگیخت نمایشنامههای مارتین مک دونا باعث خنده، انزجار و ترس شده است، وی به عنوان بخشی از یک سلسله طولانی نمایشنامه نویسان ایرلندی شناخته میشود که به دلیل هنرشان با بحث و جدل مواجه شدند و نیز به علت بکارگیری خشونت در نمایشنامه هایش از سوی ایرلندیها با انتقاد و خشم مواجه شده است. نمایشنامههای او به طور منحصر به فردی حرکت نمایشی چهره یا شکل درام را با هم ترکیب میکنند وی با ترسیم عناصری از اعضای مختلف نخبگان صحنه پردازی، ایرلندی میتواند این عناصر را در یک تصویر واضح از پویایی قدرت روی صحنه متمرکز کند. نمایشنامههای او که همگی در روستاهای ایرلند اتفاق میافتند تحریک آمیز و خطرناک نیز خوانده میشوند. از آثار مارتین مک دونا میتوان به ملکه زیبایی لی، نین ستوان، اینیشمور، غرب غم زده اشاره نمود که این نمایشنامه ها به دلیل آنکه دارای نظریه های اخلاقی مشترکی هستند و در یک دهه میباشند برگزیده شده اند تا بدین صورت بتوان نقاط اشتراک نظریه اخلاق را در آنها استخراج نمود. نظریه اخلاق، کالبرگ مبتنی بر سنتهای پوزیتویسم و رفتارگرایی است که به جای، رفتار به بررسی شناخت (استدلال) پرداخته است. نظریه اخلاق کالبرگ مبتنی بر تحولات استدلال اخلاقی دارای شش مرحله است که در سه سطح دسته بندی شده اند. این شش مرحله عبارتند از جهت گیری، اطاعت و تنبیه، فردگرایی و مبادله، ارتباط میان فردی خوب، حفظ نظم اجتماعی، قرارداد اجتماعی و حقوق فردی و اصول جهانی. لازم به ذکر است که کالبرگ مراحل یک و دو را تحت عنوان سطح پیش قراردادی»، با تعریف «دیدگاه فردی عینی؛ سطح سه و چهار را تحت عنوان سطح قراردادی با تعریف دیدگاه عضوی از جامعه»؛ و مراحل پیشرفته تر را با ویژگی استدلال مبتنی بر اصول اخلاقی تحت عنوان سطح فرا قراردادی با تعریف دیدگاه مقدم بر «جامعه» طبقه بندی کرده است. بر این اساس در طرح مساله پژوهش حاضر به بررسی نمایشنامههای مارتین مک دونا ستوان، اینیشمور، ملکه زیبایی لی، نین، غرب غم زده از منظر شش مرحله نظریه اخلاق کالبرگ پرداخته میشود و در این بررسی شش مرحله اخلاق کالبرگ در شخصیتهای اصلی این نمایشنامه ها مورد بررسی قرار میگیرند تا بدین صورت مشخص گردد که این شش مرحله به چه صورتی مورد استفاده قرار گرفته اند و کدام مرحله در شخصیتهای اصلی بیشتر مورد استفاده واقع شده است. اشتراکات این نمایشنامه ها به لحاظ بهره مندی از نظریه اخلاقی کالبرگ استخراج شود و راهکارهایی مستخرج از این استخراجها به عنوان راهکار عملیاتی بیان گردد تا بتوان از این راهکارها در نمایشنامههای امروزی استفاده نمود. کتبی که به بررسی مبانی رشد اخلاقی لارنس کالبرگ پرداخته اند عبارتند از: کرین (۱۳۹۶) نظریه های رشد، مفاهیم و کاربردها»، سرشور خراسانی (۱۳۹۳) روانشناسی رشد و یادگیری»؛ کریمی (۱۳۹۰) مراحل شکلگیری اخلاق در کودک با تاکید بر رویکردهای تحولی»؛ لطف آبادی (۱۳۸۰) رشد اخلاقی ارزشی و دینی در نوجوانی و جوانی و شرفی(۱۳۶۴)، «مراحل رشد و تحول انسانی» به طور کلی نویسندگان در این کتابها به مبانی رشد اخلاقی از دیدگاه روانشناسان رشد از جمله لارنس کالبرگ پرداختند. در برخی از این کتابها این دیدگاه با دیگر نظریه های فیلسوفان قیاس شده است و گاها مورد نقد هم قرار گرفته است. آرامی و همکاران (۱۴۰۱) در مقاله خود با عنوان تحلیل اخلاقی تمثیلهای مخزن الاسرار نظامی بر اساس نظریه مراحل رشد اخلاقی لارنس کالبرگ با استفاده از روش تحلیل محتوا به این نتیجه رسیدند که اخلاق شخصیتهای تمثیلی مخزن الاسرار با مراحل

کلیدواژه ها:

نمایشنامه مارتین مک دونا ، نظریه اخلاق لارنس کالبرگ ،