واکاوی مولفه های حس تعلق به مکان با رویکرد نشانه شناسی در نقاشی کودکان بی سرپرست (مطالعه موردی: مراکز نگهداری اصفهان)

حس تعلق به مکان، یکی از اساسی ترین عوامل در تامین سلامت روان و رشد اجتماعی کودکان است؛ بااین حال، تجربه زیستی کودکان بی سرپرست در مراکز نگهداری، غالبا با تضعیف این حس همراه بوده و پیامدهایی چون احساس بیگانگی، انزوا و کاهش کیفیت زندگی را به دنبال دارد؛ با توجه به اهمیت شناسایی ریشه ها و نشانه های این پدیده برای ارتقای محیط های زندگی کودک محور، هدف پژوهش حاضر، واکاوی نشانه های بصری تعلق یا عدم تعلق به مکان در نقاشی کودکان بی سرپرست است. جامعه آماری شامل تمام کودکان ۷ تا ۱۲ سال سه مرکز نگهداری شهر اصفهان است که از میان آن ها ۳۰ کودک (۱۵ دختر و ۱۵ پسر) به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق نقاشی آزاد و مصاحبه کوتاه گردآوری و با استفاده از رویکرد نشانه شناختی سه سطحی (نماد، شمایل و نمایه) مبتنی بر دیدگاه بارت و پیرس، به کمک نرم افزار مکس کیودا ^۱ نسخه ۲۰۲۲ تحلیل شد. نتایج نشان داد، حضور عناصر بصری مانند خانه، پنجره، آسمان، درخت و رنگ های گرم و روشن در نقاشی ها، بیانگر پیوند عاطفی و حس تعلق مکانی است؛ در مقابل، استفاده از فضاهای بسته، حصارها، خطوط شکسته یا تیره و رنگ های سرد، بازتابی از بیگانگی یا ضعف پیوند با محیط می باشد. یافته ها بر ضرورت بازاندیشی و بهبود طراحی فضاهای مراکز نگهداری با تاکید بر شاخص های عینی و نمادین تعلق به مکان تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

حس تعلق به مکان ، فضای اجتماعی ، کودکان بی سرپرست ، معماری کودکان ، نشانه شناسی ، نقاشی