مفهوم عرفی سازی در گفتمان پهلوی دوم و چالش های آن (۱۳۳۲-۱۳۵۷)

در پژوهش حاضر، فرایند عرفی سازی در دوره پهلوی دوم با تاکید بر نسبت آن با بافت تاریخی، فرهنگی و دینی جامعه ایران بررسی شده است. هدف اصلی مقاله، تحلیل چگونگی شکل گیری و ناکامی سیاست های عرفی گرایانه حکومت پهلوی دوم در دستیابی به مشروعیت و نهادینه سازی اجتماعی است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع تاریخی و اسنادی، به واکاوی گفتمان رسمی حاکم و گفتمان های رقیب به ویژه گفتمان دینی و سنت گرا می پردازد. یافته ها نشان می دهد که سیاست های عرفی سازی در ایران، برخلاف جوامع غربی که از بطن تحولات تاریخی خود برآمدند، ماهیتی اقتباسی و از بالا به پایین داشتند و در تضاد با ارزش ها و باورهای دینی و فرهنگی جامعه عمل کردند. این ناهماهنگی سبب شکل گیری بحران در نظام معنایی، واگرایی میان حکومت و نیروهای اجتماعی و در نهایت از بین رفتن مشروعیت سیاسی حکومت شد. گفتمان دینی به رهبری امام خمینی(ره) با بازتفسیر مفاهیم دینی و تکیه بر هویت فرهنگی ایرانی–اسلامی توانست به گفتمان مسلط جامعه بدل شود و زمینه های فروپاشی نظام پهلوی را فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

عرفی سازی ، پهلوی دوم ، گفتمان دینی ، مشروعیت سیاسی ، بحران نظام معنایی ، نوسازی