ارزیابی تاب آوری کالبدی و مدیریتی محلات مرکزی تبریز در برابر زلزله با رویکرد مدیریت بحران پیشگیرانه

شهر تبریز به عنوان یکی از کلان شهرهای لرزه خیز ایران، به دلیل قرارگیری بر روی گسل فعال شمال تبریز و وجود بافت های فرسوده در نواحی مرکزی، در معرض خطر بالای زلزله قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تاب آوری کالبدی و مدیریتی محلات مرکزی تبریز در برابر زلزله با تاکید بر مدیریت بحران پیشگیرانه انجام شده است. این تحقیق از نوع کاربردی- توصیفی است و داده ها با بهره گیری از روش های تحلیل مکانی (GIS) و تحلیل شاخصی چندمعیاره (AHP و مدل ترکیبی وزنی) موردبررسی قرار گرفته اند. شاخص های کالبدی شامل کیفیت بنا، تراکم، عرض معابر و دسترسی به فضاهای باز و شاخص های مدیریتی شامل هماهنگی نهادی، مشارکت اجتماعی و آموزش عمومی تعریف و سنجش شدند. یافته ها نشان داد که بخش عمده ای از محلات مرکزی، به ویژه مهادمهین، ششگلان و چرنداب، دارای تاب آوری کالبدی پایین هستند و میانگین تاب آوری مدیریتی نیز در سطح پایین تا متوسط قرار دارد. نتایج تحلیل هم پوشانی مکانی بیانگر آن است که بیش از نیمی از محدوده ی موردمطالعه دارای تاب آوری تلفیقی ضعیف در برابر زلزله است. همچنین رابطه ای مثبت و معنادار میان تاب آوری کالبدی و مدیریتی محلات مشاهده شد؛ به طوری که محلات دارای ساختار مدیریتی و نهادی فعال تر، از تاب آوری کالبدی بهتری برخوردارند. در نهایت، پژوهش تاکید می کند که ارتقای تاب آوری شهری در تبریز نیازمند تلفیق برنامه ریزی کالبدی با مدیریت پیشگیرانه ی بحران، آموزش مستمر و تقویت نهادهای محله محور است تا بتوان به سمت شهری پایدار، ایمن و تاب آور گام برداشت.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، مدیریت بحران پیشگیرانه ، تاب آوری کالبدی ، تاب آوری مدیریتی ، زلزله ، تبریز.