ساختارشناسی سفال های لعابدار دوران اسلامی در معبد آناهیتای کنگاور بر اساس نتایج پتروگرافی

محوطه معبد آناهیتای کنگاور یکی از شاخص ترین محوطه های غرب ایران محسوب می شود که همواره مورد توجه مورخان و جغرافی نویسان دوره اسلامی، جهان گردان اروپایی و همچنین باستان شناسان بوده است. بر روی این محوطه یک بنای سنگی با سنگ های بزرگ تراش خورده از دوران تاریخی وجود دارد که کاوش های باستان شناسی در آن از ۱۳۴۷ شمسی شروع شده است. بنابراین سفال های لعاب دار اسلامی محوطه، کمتر مورد پژوهش قرار گرفته است و تاکنون هیچ گونه مطالعه آزمایشگاهی پتروگرافی درخصوص شیوه ساخت و ساختار کانی شناسی سفال های اسلامی این محوطه انجام نگرفته است. در این پژوهش پرسش مهم این است که ساختار شناسی و بافت سفال های لعاب دار دوران اسلامی در محوطه معبد آناهیتای کنگاور بر اساس نتایج مطالعه پتروگرافی چگونه است و چقدر ساختار کانی شناسی آنها در دوران اسلامی میانه تا متاخر اسلامی تغییرات داشته است؟ این پژوهش با روش آزمایشگاهی، به مطالعه تعداد ۱۲ قطعه سفال مربوط به دوران اسلامی میانه تا متاخر در محوطه معبد آناهیتای کنگاور اختصاص دارد و هدف آن شناخت شیوه ساخت و اجزای کانی شناسانه این سفال ها است. نتایج پتروگرافی این ۱۲ قطعه سفال لعاب دار دوران اسلامی نشان داد که از نظر بافت یا پتروفابریک، نمونه ها دارای بافت ناهمگن (پورفیری) و سیلتی (ریزدانه) هستند و برخی نمونه ها نیز دارای بافتی سیلتی ناهمگن هستند. در تمام نمونه ها کانی کوارتز به وفور یافت می شود. این کانی به صورت فنوکریست یا تک بلور بوده و نوع پلی کریستالین آن کمتر وجود دارد. دیگر اجزا موجود در زمینه مانند اکسیدهای آهن، پلاژیوکلاز و کلسیت در خمیره برخی از سفال ها یافت می شود. کانی بیوتیت (میکا) موجود در خمیره برخی از سفال ها، به دلیل حرارت بالای پخت، کاملا سوخته و فقط قالب آن باقی مانده است. کانی موسکویت نیز به میزان محدود در برخی از نمونه ها دیده می شود.

کلیدواژه ها:

Anahita Kangavar temple ، Islamic glazed potteries ، Structural analysis ، Petrography ، معبد آناهیتای کنگاور ، سفال های لعاب دار اسلامی ، ساختارشناسی ، پتروگرافی