کارایی برخی علف کش ها در کنترل علف های هرز باریک برگ مزارع گندم (Triticum aestivum): با تاکید بر چچم سخت (Lolium rigidum)

مقدمه: گندم مهم ترین گیاه زراعی کشور به شمار می رود که در تامین امنیت غذایی نقش اساسی دارد. علف های هرز یکی از مهم ترین عوامل محدودکننده تولید گندم در ایران است که قادرند عملکرد گندم را به طور قابل توجهی کاهش دهند. به دلیل شباهت های مورفولوژیک و اکولوژیک گونه های علف های هرز باریک برگ با گندم، کنترل آن ها دشوار است. چچم سخت یکی از مهم ترین گونه های خسارت زا در گندم است که در مناطق جنوبی استان فارس گسترش یافته و به برخی از علف کش ها نیز مقاومت نشان داده است. چچم از طریق رقابت شدید می تواند عملکرد گندم را به طور قابل توجهی کاهش دهد. این پژوهش با هدف بررسی کارایی برخی علف کش ها در کنترل علف های هرز باریک برگ با تمرکز بر چچم سخت انجام شد. مواد و روش ها: این آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با ۱۴ تیمار و ۴ تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی حسن آباد داراب (استان فارس) در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل کاربرد تاپیک (کلودینافوپ پروپارژیل هشت درصد، EC) به مقدار یک لیتر در هکتار؛ پوماسوپر (فنوکساپروپ پی اتیل ۵/۷ درصد، EW) به مقدار یک لیتر در هکتار؛ مزوماکس ( مزوسولفورون متیل سه درصد، OD) به مقدار ۲۵/۱ لیتر در هکتار؛ ریتمیکا (مزوسولفورون متیل+ مفن پایر دی اتیل سه درصد، OD) به مقدار ۳۰۰ ، ۴۰۰ و ۵۰۰ میلی لیتر در هکتار؛ اتلانتیس (یدوسولفورون متیل سدیم+ مزوسولفورون متیل+ مفن پایر دی اتیل ۲/۱ درصد، OD) به مقدار ۵/۱ لیتر در هکتار؛ اتللو (یدوسولفورون متیل سدیم+ مزوسولفورون متیل+ دیفلوفنیکان+ مفن پایر دی اتیل شش درصد، OD) به مقدار ۶/۱ لیتر در هکتار؛ اکسیال (پینوکسادن پنج درصد، EC) به مقدار ۲۵/۱ لیتر در هکتار؛ فیست سوپر (پندیمتالین ۶/۴۵ درصد، CS) به مقدار سه و چهار لیتر در هکتار؛ سنکور (متری بوزین ۷۰ درصد، WP) به مقدار ۸۰۰ گرم در هکتار؛ فیست سوپر (سه لیتر در هکتار) + سنکور (۴۰۰ گرم در هکتار) و شاهد وجین دستی علف های هرز بودند. یافته های تحقیق: علف های هرز غالب در آزمایش به ترتیب شامل چچم سخت (Lolium rigidum)، یولاف وحشی زمستانه (Avena ludoviciana) و فالاریس (Phalaris minor) بودند. چچم سخت بیشترین فراوانی نسبی (۹۰ درصد) داشت. نتایج نشان داد که تیمارهای علف کش، تراکم و وزن خشک گونه های علف هرز مذکور را به طور معنی دار کاهش و در مقابل، وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله در متر مربع و عملکرد دانه گندم را به طور معنی داری افزایش دادند. بیش ترین کارایی علف کش ها در کنترل چچم سخت به ترتیب از کاربرد علف کش سنکور (۸۰۰ گرم در هکتار) و ریتمیکا (۵۰۰ میلی لیتر) حاصل شد، به طوری که این تیمارها توانستند وزن خشک این علف هرز را به ترتیب ۶۵ و ۶۱ درصد کاهش دهند. در مقابل، کم ترین کارایی در کنترل چچم (کم تر از ۳۵ درصد) از کاربرد علف کش های فیست سوپر (سه لیتر) و پوماسوپر به دست آمد. همچنین، کارایی علف کش های اتلانتیس، اتللو، مزوماکس، اکسیال و ریتمیکا در کنترل یولاف وحشی و فالاریس ۱۰۰–۹۱ درصد بودند. در مجموع، مطلوب ترین تیمارهای آزمایش شامل کاربرد علف کش سنکور و ریتمیکا (۵۰۰ میلی لیتر) بودند که توانستند وزن خشک کل علف های هرز را به ترتیب ۶۸ و ۶۴ درصد کاهش و عملکرد دانه را به ترتیب ۳۰ و ۲۸ درصد افزایش دهند.نتیجه گیری: نتایج این آزمایش نشان داد که کارآیی ریتمیکا در کنترل یولاف وحشی و فالاریس مشابه یا برتر از علف کش های اتلانتیس، اتللو، اکسیال و مزوماکس بود. اگرچه، سنکور بیش ترین کارآیی را در کنترل چچم سخت نشان داد، اما کارآیی سنکور در کنترل یولاف وحشی و فالاریس ضعیف تر از ریتمیکا بود. بنابراین، با توجه به طیف کنترل علف های هرز و افزایش عملکرد دانه، کاربرد علف کش ریتمیکا برای کنترل یولاف و فالاریس و سنکور در شرایط غالبیت چچم در مزارع گندم پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

تراکم ، درصد کنترل ، فالاریس ، وزن خشک ، یولاف وحشی