وضعیت فیزیکوشیمیایی و سموم کشاورزی در آب، رسوب و ماهی کپور معمولی تالاب انزلی، استان گیلان، ایران

مقدمه: استفاده از سموم ارگانوکلره و ارگانوفسفره در سطح وسیع در زمین های کشاورزی در استانهای شمالی ایران بسیار رایج است. با ورود سموم دفع آفات در آب، این سموم به راحتی در محیط انتشار می یابند و قابلیت تجمع زیستی در موجودات زنده را دارند. قرار گرفتن در معرض چنین آب های آلوده ای برای سلامتی انسان و موجودات زنده مضر است. در این مطالعه آخرین وضعیت اکولوژیک تالاب از نظر تغییرات پارامترهای فیزیکوشیمیایی و سموم کشاورزی پرمصرف در نمونه مواد و روش ها: در این مطالعه نمونه برداری از ۱۰ ایستگاه در تالاب انزلی در بهار ۱۴۰۰ انجام شد. نمونه های آب از عمق یک متری، نمونه های رسوب با استفاده از نمونه بردار گرب ون وین و ماهی ها با تورکشی جمع آوری شدند. برای اندازه گیری پارامترهای pH، هدایت الکتریکی(EC; Electrical conductivity) و کل مواد جامد محلول (TDS; Total dissolved solids) از دستگاه کیفیت سنج مولتی پارامتر آب و برای اندازه گیری اکسیژن محلول (DO; Dissolved oxygen) ، میزان اکسیژن خواهی بیوشیمیایی ((BOD; Biochemical oxygen demand و میزان اکسیژن خواهی شیمیایی ((COD; Chemical oxygen demand به ترتیب از روش وینکلر و روشهای استاندارد استفاده شد. میزان آلدرین، دیلدرین، اندرین، دیازینون، مالاتیون و آزینفوس متیل در نمونه ها با دستگاه کروماتوگرافی گازی–طیف سنجی جرمی ‎(GC-MS; Gas chromatography–mass spectrometry ) اندازه گیری شد. برای تحلیل آماری از آزمون های آماری تک متغیره و چند متغیره از جمله تحلیل خوشه ای (Cluster Analysis)، تحلیل مولفه های اصلی (PCA; Principal component analysis) و مقیاس بندی چند بعدی غیر متریک (n-MDS; Non-metric multidimensional scaling) استفاده شده است.نتایج: در این مطالعه میانگین کل BOD، COD،DO و عمق در تالاب انزلی به ترتیب ۲۶، ۶/۴۶، ۰۹/۴ (میلی گرم بر لیتر) و ۲/۱ متر بود. بیشینه مقدار شوری و EC در تالاب انزلی به ترتیب (ppt ۸۴/۳) و (mS/cm ۸/۶) در عمق (m ۶/۰) و در بخش میانی تالاب ثبت شده است. میانگین TDS در تالاب انزلی(g/L) ۱۱/۱ و میانگین کدورت (NTU) ۳/۵۷ بوده است. بیشینه مقدار شن در تالاب انزلی (۶۷/۶۹ درصد) در بخش میانی تالاب و بیشینه مقدار سیلت (۵۰/۳۷ درصد)، رس (۲۵/۳۲ درصد) و مقدار کل مواد آلی (۴۱/۱۲ درصد) در بخش غربی تالاب به ثبت رسید. میانگین غلظت سموم ارگانوکلره و ارگانوفسفره در آب در کل تالاب به ترتیب ۳/۱ و ۷/۰ میکروگرم در لیتر اندازه گیری شد ولی در نمونه های رسوب و عضله ماهی کپور معمولی قابل تشخیص نبود. بحث: در مطالعه حاضر علت پایین بودن اکسیژن محلول و بالا بودن مقدار BOD و COD در بخش شرقی ممکن است به خاطر آلودگی رودخانه پیربازار و افزایش بار آلودگی ناشی از ورود فاضلاب می باشد. میزان pH آب نشاندهنده این است که pH یکنواخت و قلیایی در تالاب حاکم است. مقدار TDS در بخش میانی تالاب بیشتر بوده است که علت افزایش آن در برخی نقاط می تواند به فعالیت های کشاورزی و فعالیت های صنعتی و یا ذرات ناشی از لاشه فیتوپلانکتون ها مرتبط باشد. با افزایش میزان مواد آلی و رس در بخش غربی تالاب، میزان ظرفیت تبادل کاتیونی (CEC; Cation exchange capacity) هم افزایش یافته است. نتایج PCA در تالاب انزلی نشان داد که متغیرهای رسوب همانند پارامترهای آب می توانند نقش زیادی در توضیح تغییرات سیستم اکولوژیک تالاب داشته باشد. نتایج آزمون خوشه ای و n-MDS بر اساس شرایط فیزیکوشیمیایی محیطی، بیانگر تفاوت بین بخشهای مختلف تالاب انزلی می باشد و در مجموع این موضوع می تواند بازگوکننده تاثیر شرایط هیدرودینامیک و توپوگرافی خاص منطقه باشد. یکی از دلایل عدم حضور سموم ارگانوکلره و ارگانوفسفره در این مطالعه می تواند تحت تاثیر پارامترهای محیطی به ویژه pH باشد که قلیایی بوده و احتمالا باعث حذف این سموم شده است.

کلیدواژه ها:

ارگانوکلره ، ارگانوفسفره ، تالاب ، اکسژن خواهی شمیایی ، اکسیژن خواهی بیوشیمیایی