شخصیت های پویانمایی به مثابه معلم هویت: بررسی شکل گیری هویت خود از خلال قهرمانان دیجیتال

شکل گیری هویت یکی از بنیادی ترین وظایف رشد روانی اجتماعی در دوره نوجوانی است. نوجوانان در این دوره با پرسش هایی بنیادین درباره خود، جایگاهشان در جامعه، نقش های جنسیتی، اخلاقی و فردی مواجه اند. در حالی که خانواده، مدرسه و همسالان به عنوان عوامل سنتی جامعه پذیری نوجوان شناخته می شوند، در جهان معاصر رسانه ها، به ویژه پویانمایی ها، به یکی از تاثیرگذارترین ابزارهای شکل گیری هویت بدل شده اند. این پژوهش با هدف بررسی نقش شخصیت های پویانمایی به مثابه «معلمان غیررسمی هویت» در فرآیند تکوین هویت نوجوان انجام شده است. روش تحقیق کیفی و از نوع تحلیل محتوای قیاسی استنتاجی بوده و داده ها از طریق تحلیل شخصیت های چهار پویانمایی محبوب در میان نوجوانان ایرانی (مرد عنکبوتی: درون دنیای عنکبوتی، یخ زده۱، زوتوپیا و ناروتو) گردآوری شده اند. برای تحلیل، از چارچوب نظری اریکسون، مدل هویت یابی مارسیا و نظریه های ارتباط شبه اجتماعی استفاده شده است. یافته ها نشان داد که شخصیت های پویانمایی در این آثار، نماینده وضعیت های متنوعی از هویت اند؛ از سردرگمی و بحران تا تعهد و تثبیت. نوجوانان از طریق همانندسازی شناختی، عاطفی و رفتاری با این شخصیت ها، در مسیر ساخت و بازسازی ابعاد هویت فردی، اجتماعی، اخلاقی و جنسیتی خود گام برمی دارند. این تعامل می تواند زمینه ساز درک عمیق تری از خود و ارزش ها در نوجوان شود. بر این اساس، شخصیت های پویانمایی صرفا الگوهای سرگرم کننده نیستند، بلکه با ارائه روایت هایی از کشمکش های هویتی، به مثابه الگوهای روان شناختی رشد عمل می کنند. نتایج این پژوهش می تواند الگویی برای روان شناسان، والدین، تولیدکنندگان محتوای کودک و نوجوان و سیاست گذاران فرهنگی، در طراحی مداخلات تربیتی موثر و ارتقاء سواد رسانه ای قرار بگیرد.

کلیدواژه ها:

هویت ، پویانمایی ، شخصیت ، نوجوان