تحلیل روانشناختی شخصیت های ادبیات کلاسیک فارسی در پرورش شایستگی های عاطفی - اجتماعی دانش آموزان (مطالعه موردی در چارچوب مدرسه تراز)

پرورش شایستگی های عاطفی اجتماعی (شاعا به عنوان یکی از ارکان تربیت تمام ساحتی در مدرسه تراز، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ادبیات کلاسیک فارسی با گنجینه ای از شخصیت های پیچیده و داستان های پرمایه، بستر مناسبی برای کاوش در هیجانات، انگیزه ها و روابط انسانی فراهم می آورد. این پژوهش با هدف اصلی بررسی تاثیر یک برنامه آموزشی مبتنی بر تحلیل روانشناختی شخصیت های منتخب از ادبیات کلاسیک فارسی بر ارتقاء سطح شایستگی های عاطفی اجتماعی دانش آموزان انجام پذیرفت. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه کنترل بود که بر روی ۶۰ دانش آموز پسر پایه هشتم یک مدرسه به عنوان مطالعه موردی با رویکرد مدرسه تراز اجرا شد. شرکت کنندگان به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) قرار گرفتند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ هفته جلسات ۹۰ دقیقه ای هفتگی تحت آموزش بسته مداخله ای شامل تحلیل روان شناختی داستان ها و شخصیت های منتخب از متون کهن (مانند کلیله و دمنه، گلستان، مثنوی) با استفاده از بحث های گروهی هدایت شده، ایفای نقش و کاربرگهای تحلیلی قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل برنامه معمول ادبیات فارسی را دنبال می کردند. ابزار اصلی گردآوری داده ها، پرسشنامه استاندارد شایستگی های عاطفی اجتماعی دانش آموز بود که در مراحل پیش و پس از مداخله تکمیل شد. یافته ها نشان داد که گروه آزمایش در پس آزمون در نمره کلی شایستگی های عاطفی-اجتماعی و همچنین در تمامی پنج مولفه آن شامل خودآگاهی، خودمدیریتی، آگاهی، اجتماعی، مهارت های ارتباطی و تصمیم گیری مسئولانه پیشرفت معناداری نسبت به گروه کنترل داشته اند. نتایج این پژوهش نشان داد که آموزش مبتنی بر تحلیل روان شناختی شخصیت های ادبیات کلاسیک فارسی تاثیر قابل توجه و مثبت بر ارتقای شایستگی های عاطفی اجتماعی دانش آموزان دارد. دانش آموزانی که در گروه آزمایش شرکت کردند، در همه مولفه های مهم این شایستگی ها شامل، خودآگاهی، خودمدیریتی، آگاهی اجتماعی، مهارت های ارتباطی و تصمیم گیری مسئولانه نسبت به گروه کنترل پیشرفت معناداری نشان دادند. داده های کیفی نیز بیانگر افزایش توانایی دانش آموزان در درک و بیان، هیجانات، تقویت همدلی و تحلیل رفتارهای شخصیتی بود. این یافته ها حاکی از آن است که ترکیب ادبیات فارسی با رویکردهای روان شناختی، بستری موثر برای پرورش مهارت های عاطفی و اجتماعی فراهم می کند و می تواند به عنوان راهکاری کارآمد در مدارس، به ویژه در چارچوب مدرسه تراز، به کار گرفته شود. در نهایت، این روش آموزشی موجب ارتقاء سلامت روان و کیفیت تربیت تمام ساحتی دانش آموزان می گردد.

کلیدواژه ها:

تحلیل روانشناختی ادبیات کلاسیک ، فارسی ، شایستگی های عاطفی اجتماعی ، تربیت تمام ساحتی ، مدرسه تراز ، آموزش ادبیات