بازخوانی عدالت آموزشی در مدارس تراز مفاهیم، الگوها و پیامدهای سیاستی

این پژوهش با هدف تحلیل مفهومی عدالت آموزشی در چارچوب نظری مدرسه تراز انجام شد. روش پژوهش کیفی و از نوع تحلیل اسنادی بود. جامعه آماری شامل اسناد رسمی، سیاست نامه ها، گزارش های تخصصی و منابع علمی مرتبط با عدالت آموزشی و مدرسه تراز بود که به صورت هدفمند انتخاب شدند. ملاک انتخاب منابع ارتباط مستقیم با مفهوم عدالت آموزشی و سیاست گذاری مدرسه تراز بود. منابع از پایگاه های اطلاعاتی معتبر نظیر SID، نورمگز، Google Scholar و اسناد منتشر شده وزارت آموزش و پرورش گردآوری شد. محدوده زمانی منابع مورد بررسی بین سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ برای منابع داخلی و ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ برای منابع خارجی بوده است. ابزار گردآوری داده ها فیش برداری نظام مند بود و داده ها با استفاده از تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استنتاجی تحلیل شدند. یافته ها نشان دادند که عدالت آموزشی در مدرسه تراز مفهومی چندبعدی و متاثر از عوامل نهادی، اجتماعی و فرهنگی است. تحقق این مفهوم نیازمند بازطراحی ساختار مدرسه، مشارکت موثر کنشگران آموزشی و بازنگری در فرایندهای یاددهی-یادگیری است. همچنین چالش هایی نظیر تمرکزگرایی، شکاف میان سیاست و عمل و ضعف در ارزیابی های کیفی مانع تحقق عدالت آموزشی در مدارس تراز می شوند. نتایج این پژوهش نشان داد که عدالت آموزشی در چارچوب مدرسه تراز، مفهومی پویا، چندبعدی و وابسته به بسترهای نهادی، اجتماعی و فرهنگی است. تحقق این عدالت مستلزم تغییر نگرش در سیاست گذاری آموزشی، بازطراحی ساختار مدرسه، تقویت نقش آفرینی کنشگران آموزشی و تحول در فرآیندهای یاددهی-یادگیری است. چالش هایی نظیر تمرکزگرایی، گسست میان سیاست و اجرا، و فقدان نظام ارزیابی کیفی، موانعی جدی در مسیر تحقق عدالت آموزشی به شمار می روند؛ بنابراین، بازنگری اساسی در سیاست های آموزشی با رویکردی تلفیقی مشارکتی و مبتنی بر زمینه های بومی ضرورتی اجتناب ناپذیر برای استقرار عدالت آموزشی در مدارس تراز است. این بازنگری باید با تاکید بر شفافیت، پاسخ گویی و پویایی نظام مدرسه همراه با شد تا به ارتقای کیفیت و برابری آموزشی منجر گردد. نتیجه گیری نشان داد که بازنگری در سیاست گذاری آموزشی با رویکردی تلفیقی و توجه به بسترهای فرهنگی و مشارکتی، گامی ضروری برای تحقق عدالت آموزشی در مدارس تراز است.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی مدرسه ، تراز ، تحلیل اسنادی ، سیاست گذاری آموزشی ، مشارکت در آموزش