مقایسه اثربخشی تنظیم هیجانی با حل مسئله شناختی-اجتماعی بر فرسودگی تحصیلی و سازگاری اجتماعی دانش آموزان با ناتوانی های یادگیری

ناتوانی های یادگیری یکی از مهمترین علل عملکرد ضعیف تحصیلی و اجتماعی دانش آموزان به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی مداخله تنظیم هیجانی و حل مسئله شناختی-اجتماعی بر کاهش فرسودگی تحصیلی و افزایش سازگاری اجتماعی دانش آموزان با ناتوانی یادگیری ابتدایی شهر تهران در سال ۱۳۹۷-۹۸ انجام شد. روش پژوهش حاضر نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری یک ماهه بود. ۳۰ دانش آموز دختر و پسر دارای ناتوانی یادگیری ۸ تا ۱۲ ساله، به روش نمونه گیری تصادفی ساده از مرکز ناتوانی یادگیری شماره ۳ منطقه ۱۳ تهران انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و یک گروه شاهد قرار گرفتند. بسته های آموزشی تنظیم هیجانی مدل جیمز گروس (۲۰۰۲) و حل مسئله شناختی-اجتماعی دو مدل بستر استرات (۲۰۰۰) و اسپیواک و شوره (۲۰۰۰) طی ۸ جلسه یک ساعته به دو گروه آزمایش ارائه گردید اما گروه شاهد هیچگونه مداخله ای دریافت نکرد. از پرسشنامه های فرسودگی تحصیلی بر سو و همکاران (۱۹۹۷) و سازگاری اجتماعی سینها و سینگ (۱۹۹۳) در مرحله پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری استفاده شد. داده ها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس تک متغیری و چندمتغیری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که آموزش های تنظیم هیجانی و حل مسئله شناختی-اجتماعی با میزان تاثیر یکسان منجر به کاهش معنی دار فرسودگی تحصیلی و افزایش معنی دار سازگاری اجتماعی گردید و تفاوت معناداری بین دو برنامه آموزشی مشاهده نشد. برنامه های آموزشی که از رویکرد شناختی اجتماعی بندورا جهت طراحی بسته های آموزشی بهره می گیرند تاثیرات معنی دار بیشتری دارند. نتایج این پژوهش نشان داد که هر دو مداخله تنظیم هیجانی و حل مسئله شناختی اجتماعی به طور معناداری موجب کاهش فرسودگی تحصیلی و افزایش سازگاری اجتماعی در دانش آموزان با ناتوانی یادگیری شدند. اثربخشی این دو روش تفاوت معناداری با یکدیگر نداشت و هر دو به یک میزان موثر بودند. این یافته ها اهمیت به کارگیری مداخلات روان شناختی مبتنی بر رویکرد شناختی اجتماعی در ارتقای سلامت تحصیلی و اجتماعی دانش آموزان تاکید دارد؛ بنابراین استفاده از نتایج پژوهش در طراحی برنامه های آموزشی پیشگیرانه و بهبود دستاوردهای آموزشی موثر است.

کلیدواژه ها:

تنظیم هیجانی ، حل مسئله شناختی-اجتماعی ، فرسودگی تحصیلی ، سازگاری اجتماعی ، ناتوانی یادگیری