چارچوب اقناع در مناقشات محیط زیستی؛ تحلیل شاکله های استدلال ورزی در نبرد گفتمانی سد چمشیر

مناقشات عمومی پیرامون پروژه های بزرگ توسعه ای مانند سدسازی، عرصه هایی برای تقابل استدلالی هستند که در آن طرفین مختلف با به کارگیری استراتژی های اقناعی و بلاغی، برای جلب نظر افکار عمومی و مشروعیت بخشی به مواضع خود تلاش می کنند. درک تکنیک های استدلالی به کاررفته در این مباحثات، برای فهم چگونگی شکل گیری باورهای عمومی و ارزیابی کیفیت گفت وگوهای اجتماعی، امری حیاتی است. این مقاله با تمرکز بر مطالعه موردی پرمناقشه سد چمشیر، به دنبال کالبدشکافی و تحلیل مقایسه ای شیوه ها و تکنیک های استدلال ورزی است که توسط گفتمان های دولت و منتقدان به کار گرفته شده اند. این پژوهش با اتخاذ رویکرد کیفی و روش تحلیل گفتمان استدلالی، بر چارچوب نظری «شاکله های استدلال ورزی» داگلاس والتون متمرکز است. داده ها شامل نمونه ای هدفمند از بیانیه های رسمی دولت و محتوای منتشرشده توسط کنش گران محیط زیست در رسانه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) در بازه زمانی اوج مناقشه (آذر ۱۴۰۱ تا مرداد ۱۴۰۲) است. یافته ها نشان می دهد که هر دو گفتمان به طور گسترده از شاکله های مشابهی، اما با محتوا و جهت گیری کاملا متضاد استفاده می کنند. «استدلال مبتنی بر نظر کارشناس» به یک «نبرد بر سر اعتبار علمی» (علم رسمی در برابر علم مستقل) تبدیل شده و «استدلال مبتنی بر پیامد» آینده های متعارضی را ترسیم می کند (امید و توسعه در برابر ترس و فاجعه). استفاده گسترده از «استدلال مبتنی بر احساسات» و «حمله شخصی» در هر دو سو، نشان می دهد که مناقشه بیش از آنکه یک «بحث انتقادی» برای حل اختلاف نظر باشد، به یک «منازعه» برای غلبه بر حریف شباهت دارد. این پژوهش تاکید می کند که ارتقاء کیفیت مباحثات عمومی در ایران، نیازمند حرکت به سوی استدلال های مستندتر و ایجاد فضاهایی برای گفت وگوی واقعی بین دیدگاه های کارشناسی و ارزشی متفاوت است.

کلیدواژه ها:

شاکله های استدلال ورزی ، اقناع ، تحلیل گفتمان ، ارتباطات محیط زیستی ، سد چمشیر