ارزیابی توانمندی ابزارهای هوش مصنوعی در پیشبینی توسعه فضایی و بهینه سازی خدمات مدیریت شهری پایدار

با گسترش سریع شهرنشینی در دهه های اخیر و رشد روزافزون شهرهای کلان لزوم اتخاذ رویکردهای نوین در مدیریت شهری با تاکید بر پایداری فضایی و خدمات رسانی بهینه بیش از هر زمان دیگری احساس می شود. در این میان ابزارهای هوش مصنوعی از جمله الگوریتم های یادگیری، ماشین، شبکه های عصبی و مدل های فراابتکاری قابلیت بالایی در تجزیه و تحلیل کلان داده های مکانی فضایی و ارائه پیش بینی های دقیق در مورد جهات توسعه آتی شهرها دارند. همچنین از طریق این ابزارها می توان نحوه توزیع و مدیریت زیرساخت ها و خدمات شهری را با حداکثر کارایی و حداقل هزینه های زیست محیطی ممکن ساخت. هدف این مقاله، مروری، ارزیابی سیستماتیک پژوهش های صورت گرفته در حوزه هوش مصنوعی و برنامه ریزی شهری در ایران طی سال های اخیر است. تمرکز اصلی این مرور، بررسی چارچوب های مفهومی و روش شناختی مزایا و چالش های به کارگیری الگوریتم های هوش مصنوعی برای پیش بینی رشد فیزیکی شهرها و ارتقای خدمات مدیریت شهری پایدار است. روش جستجو بر مبنای پایگاه های معتبر فارسی مانند SID، ایرانداک و نشریات داخلی بوده و مطالعات منتخب با محوریت توسعه فضایی، الگوهای پیش بینی رشد، شهر بهینه سازی خدماتی نظیر حمل و نقل، پسماند و آب، شهری با استفاده از تکنیک های AI تحلیل شده اند. یافته ها حاکی از آن است که شبکه های عصبی مصنوعی، مدل های مبتنی بر الگوریتم های پشتیبان بردار (SVM)، و روش های فراابتکاری همچون الگوریتم ژنتیک بالاترین توانمندی را در مدل سازی تغییرات کاربری اراضی، شناسایی نواحی مستعد توسعه و تنظیم راهبردهای خدماتی ایفا می کنند. با این وجود، چالش هایی نظیر محدودیت دسترسی به داده های به روز و باکیفیت، عدم وجود بحث های مناسب حکمرانی داده و نیز موانع سازمانی و مدیریتی از مهم ترین موانع بکارگیری گسترده هوش مصنوعی در مدیریت شهری پایدار به شمار می روند. در پایان، پیشنهاد می شود که مدیران شهری همراه با پژوهشگران حوزه هوش مصنوعی، بسترهای داده باز و چارچوب های مشارکتی را تقویت کرده، ظرفیت سازی های لازم را در زیرساخت فناوری اطلاعات شهری انجام داده و از ابزارهای هوش مصنوعی در کنار الگوهای آینده نگاری برای پیش بینی دقیق تر الگوی توسعه آتی شهر بهره گیرند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، توسعه فضایی ، مدیریت شهری پایدار ، بهینه سازی ، خدمات شبکه های عصبی ، کلان داده ، ایران