بررسی تحولات فرم و کیفیات ریخت شناسی بافت تاریخی چرنداب تبریز

در عصر حاضر تحولات و تغییرات کالبدی ناشی از مدرنیزاسیون منجر به تحولات شگرف در بافتهای تاریخی شده است، من جمله این تحولات مربوط به تغییرات فرم و کیفیات ریخت شناسی در بافتهای تاریخی است. فهم چنین تحولاتی با تکیه بر حفظ ساختار و کیفیات زمینه رویارویی با دگرگونیهای دنیای امروز و تحولات آتی را ممکن می دارد. بافت تاریخی چرنداب تبریز نمونه ای از این موارد است. پژوهش حاضر در ابتدا به بررسی مولفه ها و عناصر ریخت شهری و نیز استخراج آنچه که به عنوان کیفیت در بعد ریخت شناسی مطرح می گردد می پردازد. پس از آن نیز کیفیات ریخت شناسی به تفکیک عناصر ریخت شناسی کانزن تبیین می گردد تا ضمن شناخت تحولات کلی ریخت شناسی از منظر کیفی هریک از عناصر ریخت و کیفیتهای مربوط به آن را تحلیل و بررسی گردد. بنابراین این تحقیق به دنبال استخراج معیارهای کیفی ریخت و سنجش آن در محله ی تاریخی چرنداب تبریز است. در این راستا تحقیق حاضر به دنبال پاسخ به این سوال است که ۱) کیفیات ریخت شناسی شامل چه معیارهایی است؟ (۲) عناصر ریخت شناسی و اصول کیفی آن در بافت تاریخی چرنداب از گذشته تا کنون چه تغییرات و تحولاتی یافته است؟ در این راستا روش مورد استفاده در این مقاله روش تحقیق کیفی و تفسیری و راهبرد پژوهش موردکاوی پدیدارشناسانه است ابزار مورد استفاده نقشه ها، اسناد و مدارک کتابخانه ای و پیمایش میدانی بوده است. در نهایت با استخراج کیفیات ریخت شناسی از متون به یک مدل مفهومی استخراج گردیده و در ادامه با مقایسه و تطبیق داده ها و نقشه های تاریخی و وضع موجود به تفسیر تحولات فرم و کیفیت ریخت شناسی پرداخته شده است. نتایج حاصل از پژوهش بیانگر این است که تحولات کالبدی و کیفیات ریخت شناسی در محله ی چرنداب سمت وسوی مثبتی ندارد و به بیان دیگر کیفیات فرم بافت تاریخی به تدریج در حال نابودی است. برای مقابله با این تحولات ضمن شناخت اصول کیفیات ریخت شناسی بایستی هماهنگی میان عملکرد شبکه راه، قطعه بندی و همچنین سازه ساختمان و از همه مهم تر نیازهای جوامع و ویژگی های بستر، در طرهای شهری و حتی طرح معماری مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

فرم ، شهری ، ریخت شناسی ، کیفیت بافت تاریخی ، چرنداب