نقش الگوهای ساسانی در شکل گیری شهر اسلامی در قرون اولیه هجری

نقش و جایگاه شهرها از دوران کهن به منظور نمایش سیر تحول زندگی بشر انکارناپذیر است. بخشی از شرایط، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و مذهبی یک دوره ی تاریخی از طریق شهرهای آن دوره قابل شناسایی است. تحول ساختار شهرها در گذار از ایران ساسانی به دوران اسلامی یکی از مباحث کلیدی در شناخت پیوستار تاریخی و فرهنگی تمدن های منطقه است. بررسی نقش الگوهای شهرسازی ساسانی در شکل گیری شهرهای اسلامی می تواند به فهم بهتر از تداوم فضایی و معماری میان دو دوره ی تاریخی یاری رساند و نقش ایران فرهنگی را در تاریخ تمدن اسلامی برجسته تر نماید. در این پژوهش کوشش شده تا میزان تاثیرگذاری الگوهای شهرسازی ساسانی بر شکل گیری ساختار فضایی و کالبدی شهرهای اسلامی با تمرکز بر شهر بغداد در قرون نخست هجری قمری نشان داده شود. همچنین در پی پاسخ به این پرسش برآمده ایم که الگوهای شهرسازی ساسانی چگونه در شکل گیری ساختار فضایی و کالبدی شهرهای اسلامی به ویژه شهر بغداد در صدر اسلام تاثیر گذاشته اند؟ ماهیت پژوهش حاضر توسعه ای و از نظر روش توصیفی-تحلیلی است. شیوه ای گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و براساس مکتوبات و مستندات موجود انجام شده است. بررسی های انجام شده در حیطه ی پژوهش پیش رو نشان می دهد که روند تدریجی پذیرش دین جدید در قرون اولیه اسلامی موجب شده تا شاهد تحول بنیادین در ساختار و الگوی شهرسازی نباشیم. یافته های پژوهش نشان می دهد که شهر بغداد متاثر از الگویی ساسانی ایرانی بوده که در طراحی شهرهایی مانند فیروزآباد (یا شهر گور و دارابگرد) ریشه داشته است. این تاثیرات نه تنها در فرم کالبدی بلکه در سازمان فضایی، عملکردی و حتی نمادین شهر نیز قابل ردیابی است.

کلیدواژه ها:

شهر ، شهرسازی ، شهرسازی ساسانی ، شهرسازی اسلامی ، شهر بغداد