چکیده انتزاع در نقاشی عصر صفوی مطالعه موردی نسخه خمسه کتابخانه بادلیان

نقاشی عصر صفوی به مثابه اوج تبلور زیبایی شناسی ایرانی - اسلامی حاوی گستره ای بی نظیر از کاربرد انتزاع در قالب نقوش بصری بوده است. این پژوهش با تمرکز بر تحلیل الگوهای بصری نقوش در نگاره های یک نسخه مصور از خمسه نظامی آن دوره، به بررسی شیوه کاربرد انتزاع در بیان تصویری پرداخته است. هدف بررسی جلوه های انتزاعی در نقاشی های این دوره و تحلیل نقش الگوهای بصری است که تلاش دارد تمهیدات انتزاع در تصویرگری نسخه مذکور را با بررسی ویژگیهای ظاهری نقوش تبیین کند. گردآوری داده ها از منابع کتابخانه ای و تصویری بوده و پژوهش با رویکردی تاریخی و به شیوه توصیفی-تحلیلی صورت گرفته است. پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به این پرسش است: نمودها و شیوه های اجرای انتزاع در ساختار نقوش و آرایه های نگاره های نسخه منتخب از خمسه چیست؟ از نتایج پژوهش چنین بر می آید که نگارگر ایرانی به دور از بازنمایی طبیعت گرایانه، عناصر جهان را از دریچه های انتزاعی ترسیم کرده و با بهره گیری از آنها به خلق آثاری فراتر از واقعیت پرداخته اند. الگویی ثابت در صورت پردازی عدم بهره گیری از پرسپکتیو، خطی، تجرید در طبیعت و فضا و... از جمله وجوه انتزاعی برجسته بوده و نشانگر گرایش نگارگر به تجرید گرایی در چارچوبی نمادین و تفسیرپذیر است. این مولفه ها، ضمن تقویت زیبایی شناسی ترکیب نقاشی، ایرانی همچون زبانی استعاری به انتقال پیامهای نمادین نیز کمک کرده و ارتباطی مستقیم میان فرم، محتوا و تفکرات هنرمند نگارگر برقرار کرده اند. پژوهش نشان می دهد که آنچه به عنوان ویژگیهای سبکی یا کاستیهای اجرایی در نگارگری صفوی تلقی می شود، در واقع جلوه هایی آگاهانه از تجرید و انتزاع در نظام بصری این هنر است.

کلیدواژه ها:

صفوی نقاشی ، ایرانی خمسه نظامی ، انتزاع ، نقش