تجلی معنا و نظم الهی در تزئینات معماری اسلامی: تحلیل تطبیقی خوشنویسی و هندسه مقدس در مسجد شیخ لطف الله اصفهان و مسجد سلیمانیه استانبول

معماری اسلامی همواره آیینه هایی از تجلی معنا، نظم قدسی و روح توحیدی در کالبدی مادی بوده است. در این میان، خوشنویسی و هندسه مقدس به عنوان عناصر بصری و نمادین فراتر از تزئینات نقش واسطه هایی معنابخش را ایفا کرده اند که مفاهیم الهی را از جهان غیب به زبان فرم و فضا ترجمه می کنند. پژوهش حاضر با تمرکز بر دو بنای شاخص - مسجد شیخ لطف الله در اصفهان و مسجد سلیمانیه استانبول - در صدد بررسی تطبیقی جایگاه این دو عنصر در بازنمایی نظم الهی و انتقال معنا در بستر معماری اسلامی است. مسئله اصلی آن است که چگونه این دو عنصر در دو سنت معماری متفاوت با وجود تفاوت های فرهنگی، به زبانی مشترک برای بیان مفاهیم توحیدی و عرفانی دست یافته اند. هدف پژوهش روشن ساختن پیوند میان فرم و معنا در فضاهای اسلامی و ارائه الگویی مفهومی برای معماری معاصر است که به احیای بعد معناگرا در طراحی کمک می کند. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل تفسیری و نشانه شناختی انجام گرفته و با مطالعه منابع کتابخانه ای و تحلیل بصری ساختارها، خوشنویسی ها و نظام های هندسی در دو بنا به نتایج ارزشمندی دست یافته است. یافته ها نشان می دهد که در مسجد شیخ لطف الله هندسه و خوشنویسی فضایی آرام تامل برانگیز و روحانی خلق کرده اند، در حالی که در مسجد سلیمانیه این عناصر مفاهیمی چون عظمت، اقتدار و نظم عقلانی را القا می کنند. در نهایت پژوهش تایید می کند که پیوند معنا و فرم در این دو بنا می تواند الگویی الهام بخش برای بازآفرینی معماری معاصر اسلامی باشد؛ معماری ای که در آن فضا نه صرفا کالبدی کارکردی بلکه زبانی برای گفت وگو با آسمان است.

کلیدواژه ها:

تزئینات معماری ، اسلامی ، خوشنویسی ، هندسه اسلامی ، تحلیل تطبیقی ، مسجد شیخ لطف الله ، مسجد سلمیانیه