تبیین جایگاه خلوت در الگوی خانه های روستایی گیلان و راهکارهایی برای مقابله با تاثیرات ورود الگوهای غیر بومی بر اثر مهاجرت نمونه موردی روستاهای لاهیجان

تحولات فرهنگی و ورود الگوهای غیر بومی به مناطق روستایی ایران به ویژه در گیلان موجب تغییرات چشمگیری در الگوهای مسکونی سنتی شده است. این تغییرات شامل کاهش فضاهای خلوت در خانه های بومی است که تاثیرات فرهنگی و اجتماعی آنها قابل ملاحظه است. این پژوهش به بررسی جایگاه خلوت در خانه های روستایی گیلان می پردازد و تلاش میکند راهکارهایی برای حفظ و تقویت این عنصر فرهنگی در مواجهه با تاثیرات مهاجرت و تغییرات مدرن ارائه دهد. روستاهای لاهیجان به عنوان نمونه موردی انتخاب شدهاند تا به صورت دقیقتر این موضوع بررسی شود. در این پژوهش که ترکیبی از روشهای کیفی مصاحبه های عمیق و مشاهده میدانی و کمی پرسشنامه است، ساختار فضایی و عناصر معماری شناخته شده خانه های بومی گیلان (با تاکید بر روستاهای لاهیجان) شناسایی شد. یافته ها حاکی از آن است که خانه های روستایی گیلان با تمهیداتی مانند دیوارهای بلند، پوشش گیاهی درختان و پرچین دور حیاط ورودی پیچدار و فضاهای نیمه باز ایوان تلار و بالکن خلوت مطلوب را تامین می کنند و حریم خصوصی درون خانه را حفظ میکنند. سازوکارهای تنظیم خلوت در خانه های برون گرای گیلان (نمونه موردی خانههای روستایی در مقابل ورود مهاجران از مناطق مرکزی و ساخت «خانه های ویلایی» با مصالح و الگوهای شهری سبب نادیده گرفته شدن اصول اقلیمی و فرهنگی بومی شده و خلوت فضاها را مخدوش کرده است. برای مقابله با این روند میتوان از راهکارهایی مانند تدوین ضوابط ساخت و ساز بومی، آموزش و مشارکت جامعه محلی و استفاده از مصالح و فرمهای سنتی به ویژه استفاده از سازه های چوبی، شیروانیهای شیبدار و فضاهای باز بهره گرفت؛ این امر منجر به حفظ چارچوب فضایی سنتی و ارتقای کیفیت زیست بومی روستاها خواهد شد.

کلیدواژه ها:

خلوت حریم خصوصی ، معماری بومی گیلان ، خانههای روستایی ، الگوهای غیر بومی ، مهاجرت ، طراحی خانه های بومی