زیست ‎جهان شکننده کشاورزان در مواجه با بحران و حکمرانی آب؛ تحلیل روایت کشاورزان شهرستان دهگلان

بحران آب در ایران، به ‎مثابه تراژدی طبیعی نگریسته شده و راهکارهای حل آن نیز در مباحث هیدرولوژیکی عمدتا متمرکز، فن سالاری و فاقد سازوکارهای مشارکتی فهم گردیده است. پژوهش حاضر با رد این نگاه و با رویکردی از پایین به بالا و اتخاذ نظریه ی حکمرانی منابع مشترک اوستروم و نظریه ی هیدرولوژی اجتماعی در پی تحلیل روایت کشاورزان روستاهای دهگلان در مواجهه با بحران آب و ارتباط آن با زیست ‎‎جهان آنها بوده است. پیش‎فرض اساسی چنین بوده است که کشاورزان به عنوان نخستین و مهم ترین ذی نفعان منابع آبی، فهم و مواجهه ی متفاوتی دارند که داده ‎های حاصل نیز به مثابه متون غنی اجتماعی-سیاسی و با هدف افشای چگونگی درهم تنیدگی بحران اکولوژیک آب با بحران حکمرانی، عدالت اجتماعی، و به حاشیه رانی نهادی مورد تفسیر و تبیین قرار گرفته اند. روش شناسی تحلیل روایت اتخاذ شده و بدین منظور با ۲۳ نفر از کشاورزان ۱۱ روستای شهرستان دهگلان، مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شد. یافته ها در قالب ۵ مقوله ی ثانویه و ۱ مقوله ی هسته تفسیر و تبیین شدند. نتایج نشان داد که زیست جهان کشاورزان در این وضعیت بحرانی و حکمرانی آب، دچار شکنندگی شده است. شکنندگی زیست جهان کشاورزان دهگلان، ریشه در تعامل سه گانه ی حکمرانی نهادی ضعیف، سلطه ی قواعد بازار و آگاهی غیرعملی زیست محیطی دارد. این موارد منجر به رفتارهای واکنشی کشاورزان در این بستر شده و دگردیسی اجتماعی-فرهنگی و انکار عاملیت جمعی آن ها از سوی نهادها و همدیگر را به همراه داشته است. بنابراین، ضرورت تغییر پارادایم حکمرانی (گذار از رویکردهای متمرکز به مشارکت جویانه) و بازتعریف رابطه ی بازار، محیط زیست و جامعه ضروری به نظر می رسد، که بر اساس آن، نقش و جایگاه کشاورزان، محور مشارکت و مدیریت منابع آبی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بحران آب ، زیست‎ جهان شکننده کشاورزان ، حکمرانی منابع مشترک ، هیدرولوژی اجتماعی ، شهرستان دهگلان