مالکیت آب از منظر فقهی و حقوقی

این مقاله با هدف بررسی مبانی فقهی و حقوقی مالکیت آب در نظام حقوقی ایران و فقه اسلامی تدوین شده است. نویسندگان با استناد به آیات، روایات و قواعد فقهی، ماهیت فقهی آب را در سه قالب «انفال»، «مشترکات عامه» و «مباحات عامه» تحلیل می کنند و تفاوت آن ها را در امکان تصرف و مالکیت بررسی می نمایند. در ادامه، مفهوم حقابه و قواعد فقهی حاکم بر آن همچون قاعده لاضرر، تسلیط، احیاء و اسبقیت مورد بررسی قرار گرفته است. مقاله نشان می دهد که از منظر بیشتر فقها، آب از مشترکات عامه است و همگان در بهره برداری از آن حق مساوی دارند، مگر آنکه به حیازت یا احیاء درآید. در بخش حقوقی نیز سیر تحول قوانین آب از قانون مدنی ۱۳۰۷ تا قانون توزیع عادلانه آب ۱۳۶۱ و نقش دولت اسلامی در تنظیم بهره برداری از منابع آبی تبیین می شود. در پایان، نویسندگان با پیشنهاد انفال دانستن همه آب های عمومی، راهکاری فقهی برای مدیریت بهتر منابع آبی و رفع تعارض میان قوانین فقهی و قانونی ارائه می نمایند.

کلیدواژه ها:

مالکیت آب ، حقابه و حقوق بهره برداری از آب ، مبانی فقهی و حقوقی منابع آب