به‎کارگیری تجزیه و تحلیل بیببلیومتریک برای بررسی و شناسایی روندهای تاثیر معنویت در سازمان بر مشارکت کارکنان

چکیده گستردهمقدمه و اهداف: معنویت به عنوان یکی از ارکان اصلی زندگی انسان نه تنها بر رفتارهای فردی و اجتماعی تاثیر می گذارد، بلکه نقش مهمی در شکل دهی به ارزش ها و هنجارهای اجتماعی ایفا می کند (خلیلی و همکاران،[۱] ۲۰۲۳). در این راستا، معنویت می تواند به عنوان یک منبع انگیزه و حمایت اجتماعی برای کارکنان در محیط کار عمل کند (دیک و همکاران،[۲] ۲۰۲۴). تحقیقات نشان داده است که معنویت می تواند حس تعلق و امنیت کارکنان را تقویت کند (قنبری و عبدالملکی، ۲۰۲۲)، و این حس تعلق به نوبه خود به افزایش روحیه و تعهد به سازمان منجر می شود (کلارک ، لویس و کریسمن،[۳] ۲۰۲۲ )؛ به ویژه در سازمان هایی که به تنوع مذهبی احترام می گذارند، کارکنان احساس بیشتری از شمولیت را تجربه می کنند که می تواند باعث تقویت تیم کاری و افزایش مشارکت فعال در فرآیندهای تصمیم گیری شود (آزادمرزآبادی و همکاران، ۱۴۰۱). بنابراین، بررسی تاثیر معنویت بر مشارکت کارکنان نه تنها به درک عمیق تری از معنویت به عنوان یک عامل موثر در محیط کار کمک می کند (دی،[۴] ۲۰۲۲)، بلکه به مدیران در طراحی استراتژی های موثر برای بهبود انگیزه و افزایش تعاملات سازمانی کمک می کند (بیک زاد و همکاران،۱۴۰۰). با وجود پژوهش های گسترده ای که درباره تاثیر معنویت بر رفتار سازمانی انجام شده است، هنوز درک دقیقی از ارتباط بین معنویت و مشارکت کارکنان وجود ندارد (بنفیل،[۵] ۲۰۲۲). معنویت می تواند تاثیر قابل توجهی بر انگیزه و تعهد کارکنان داشته باشد (کوبارتای،[۶] ۲۰۲۳)؛ اما این سوال مطرح می شود که آیا سازمان ها می توانند با توجه به تنوع مذهبی، مشارکت کارکنان را بهبود بخشند (دافی و همکاران،[۷] ۲۰۲۳). این عدم وضوح ممکن است به از دست رفتن پتانسیل های موجود در سازمان ها و تاثیر منفی بر فرهنگ سازمانی منجر شود. اهداف این پژوهش عبارت اند از:الف) شناسایی و بررسی تولیدات علمی در زمینه تاثیر معنویت بر مشارکت کارکنان؛ب ) بررسی روند تحقیقاتی حوزه یادشده در طی زمان؛ج ) شناسایی الگوها و موضوعات محوری تاثیر معنویت بر مشارکت کارکنان؛د ) بررسی شکاف ها و فرصت های تحقیقاتی در زمینه ارتباط میان معنویت و مشارکت کارکنان.روش: پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد کتاب سنجی انجام شده است. در این پژوهش، پژوهشگران با مطالعه دقیق ادبیات موضوع، مترادف های دو کلیدواژه اصلی تحقیق، یعنی «معنویت» و «مشارکت کارکنان» را شناسایی کرده و با در نظر گرفتن املای صحیح واژگان و استفاده از عملگرهایی مانند کوتیشن مارک و پرانتز، دستور جستجویی طراحی کردند که امکان بازیابی منابع مرتبط را فراهم کند. داده های این تحقیق در تاریخ ۲۹ آبان ۱۴۰۳ (۱۹ نوامبر ۲۰۲۴) از پایگاه اطلاعاتی اسکوپوس[۸] استخراج شده است. پایگاه اسکوپوس به دلیل پوشش گسترده و نمایه سازی مقالات علمی از نشریات معتبر، یکی از منابع اصلی برای تحلیل های بیبلیومتریک است (مونگئون و پاول،[۹] ۲۰۱۶ ). همچنین، استانداردهای علمی بالای اسکوپوس، دقت و اعتبار نتایج پژوهش را افزایش می دهد (گریتسنو همکاران،[۱۰] ۲۰۲۱ ). ابتدا ۹۱ مقاله شناسایی شد که پس از اعمال فیلترهایی نظیر مقالات منتشرشده در حوزه کسب وکار و مدیریت، زبان انگلیسی، و بازه زمانی ۱۹۸۹ تا ۲۰۲۴، تعداد مقالات به ۷۰ مقاله کاهش یافت (جدول ۱). برای تحلیل داده های کتاب سنجی از نرم افزارهای گوناگون بهره گرفته شد که پرکاربردترین آنها عبارت اند از: R Studio  بسته bibliometrix)، VOSviewer، Citespace، Gephi، BibExcel و Histcite (آمپا و همکاران،[۱۱] ۲۰۲۱ ). در این پژوهش، از بستهbibliometrix  نسخه ۲/۴ نرم افزار R برای انجام تحلیل های آماری پیشرفته و تولید نمودارهای تکمیلی بهره گرفته شد. این نرم افزار قابلیت پردازش داده ها، مدل سازی آماری، و تولید نمودارهای بصری دقیق را دارد که برای تحلیل داده های کتاب سنجی بسیار کارآمد است (ون اک و والتمن،[۱۲] ۲۰۲۳ ). همچنین از VOSviewer برای رسم نمودارهای شبکه ای استفاده شد (لین و همکاران،[۱۳] ۲۰۲۴). تحلیل های انجام شده شامل بررسی هم واژگانی برای شناسایی ارتباط مفاهیم کلیدی و تحلیل شبکه ای برای کشف الگوهای موضوعی و روندهای پژوهشی در زمینه تاثیر معنویت بر مشارکت کارکنان بود. این رویکرد جامع، تصویری شفاف از وضعیت علمی کنونی و تحولات پژوهشی این حوزه ارائه می دهد.نتایج:الف) معنویت به عنوان یک عامل موثر در بهبود مشارکت کارکنان در حال گسترش است و در حال تبدیل شدن به یکی از مولفه های اصلی در سازمان‎هاست؛ب ) تحقیقات در زمینه معنویت و مشارکت کارکنان رو به رشد فزاینده است؛ج ) اذعان پژوهشگران به اهمیت معنویت در بهبود روحیه کارکنان و تقویت روابط سازمانی؛د ) تاکید نشریات بررسی شده بر پیوند معنویت با اخلاق سازمانی و فرهنگ سازمانی.بحث و نتیجه گیری: این پژوهش با هدف بررسی تاثیر معنویت بر مشارکت کارکنان در محیط های کاری انجام شده است و نتایج آن از طریق تحلیل داده های کتاب سنجی و بررسی روندهای تحقیقاتی در این حوزه به دست آمده است. یافته ها تصویری روشن از وضعیت معنویت در محیط کار، مفاهیم کلیدی، روندهای علمی و شکاف های تحقیقاتی موجود ارائه می دهند. نویسندگان با انتشار مقالات خود در نشریات معتبر و تاثیرگذاری همچونJournal of Business Ethics  و Journal of Management, Spirituality and Religion به طور گسترده ای در ترویج آگاهی ها در زمینه معنویت در محیط های کاری موثر بوده اند. این نشریات به ویژه بر پیوند معنویت با اخلاق سازمانی و فرهنگ سازمانی تاکید دارند، که نشان دهنده اهمیت معنویت به عنوان عاملی موثر در بهبود روابط کارکنان و رفتار سازمانی است. این پژوهش، تاثیرات معنویت بر کارکردهای تیمی، روحیه کارکنان و تعاملات سازمانی را نیز آشکار می کنند. معنویت، به ویژه از طریق رهبری معنوی، می تواند به طور چشمگیری انگیزش درونی کارکنان را تقویت کند و با ایجاد یک محیط حمایتی و معنوی، مشارکت کارکنان را در فرآیندهای سازمانی افزایش دهد. این یافته ها با نتایج فرای (۲۰۲۳) هم راستاست که رهبری معنوی را عاملی برای افزایش تعهد و مشارکت کارکنان معرفی کرده است. این موضوع نشان می دهد که رهبری معنوی می تواند به عنوان یک ابزار موثر برای ایجاد محیطی مثبت و حمایت گر در سازمان ها عمل کند که به طور مستقیم بر عملکرد و انگیزش کارکنان تاثیر می گذارد. همچنین، این پژوهش به بررسی همکاری های بین المللی در تحقیقات معنویت پرداخته است. ۱۴/۲۷ درصد از مقالات موجود در این زمینه شامل همکاری های بین المللی هستند که نمایانگر گسترش معنویت در محیط های کاری به سطح جهانی است.تقدیر و تشکر: نویسندگان مقاله از تمامی دست اندرکاران مجله که با بررسی به موقع مقاله، بازخوردهای لازم را به نویسندگان دادند به ویژه سردبیر محترم مجله کمال تشکر و قدردانی را دارند.تعارض منافع: فرم تعارض منافع به شکل یک فایل جداگانه بارگذاری شده است. [۱]. Khalili et al [۲]. Dik et al [۳]. Clarck &lowis&Chrisman [۴]. Day [۵]. Benefiel et al [۶]. Koburtay et al [۷]. Duffy et al [۸]. scopus [۹]. Mongeon & Paul-Hus [۱۰]. Gerritsen et al [۱۱]. Ampah et al [۱۲]. Eck&waltman [۱۳]. Lin et al

کلیدواژه ها:

مردمی‎سازی ، حلقه‎های میانی گام دوم انقلاب ، نظریه داده بنیاد