برساخت اجتماعی هویت ملی، مطالعه داده بنیاد تعارض هویت قومی و ملی اعراب خوزستان

بررسی رابطه میان هویت‎ های قومی و ملی در دنیای کنونی مورد توجه ویژه اندیشمندان، پژوهشگران و سیاست‎ گذاران قرار دارد و قوم‎ گرایی یکی از مسائل اجتماعی اساسی کشورهای چندقومیتی است. یکی از اقوام ایرانی که همواره مسئله تعارض میان هویت قومی و ملی در رابطه با آن مطرح می‎ شود، قوم عرب است. ظهور گهگاهی گروه‎ های افراطی تروریستی در خوزستان و وقایع ناشی از آن موید وجود این مسئله ‎است. پژوهش حاضر با استفاده از روش کیفی نظریه زمینه‎ ای، فرایند برساخت اجتماعی هویت ملی در میان اعراب خوزستان را بررسی کرده است. نمونه‎ گیری به روش هدفمند و گردآوری داده‎ ها به روش مصاحبه عمیق تا زمان اشباع نظری (۳۰ مصاحبه) ادامه یافته است. یافته‎ ها نشان می‎ دهد که پدیده «تعارض هویتی» بر اثر شرایط علی ازجمله: ۱) تمایز تبار-نژادی، ۲) تعارض تاریخی-فرهنگی، ۳) محرومیت اقتصادی-اقلیمی و ۴)طرد اجتماعی-سیاسی ظهور یافته است و کنشگران در مواجهه با آن به برساخت اجتماعی هویت ملی پرداخته‎ اند. این راهبرد متاثر از شرایط زمینه‎ ای شامل ۱) ویژگی‎ های جمعیت‎ شناختی، ۲) پایگاه اقتصادی-اجتماعی و ۳) همجواری با غیر و متاثر از شرایط مداخله‎ گر شامل ۱) تکثرگرایی اجتماعی، ۲) همگرایی فرهنگی و ۳) بلایای میهن‎ نما بوده و دو پیامد مهم آن نیز انسجام اجتماعی (وحدت ملی) و انسجام سیاسی (امنیت ملی) بوده‎ اند. به طورکلی ایجاد هویت ملی به دو شیوه سیاسی و اجتماعی امکان‎ پذیر است و نوع اجتماعی آنکه توسط کنشگران در سطح خرد برساخته می‎ شود، کارآمدی بیشتری در حفظ امنیت ملی دارد.

کلیدواژه ها:

اعراب خوزستان ، امنیت ملی ، تعارض هویت ، هویت قومی و ملی ، نظریه داده‎ بنیاد