اصل اولی تقدم حق الناس برحق الله در تزاحم

تقدم یا عدم تقدم حق الناس بر حق الله، یکی از مباحث اصولی باب تزاحم است که درباره تقدم حق الله بر حق الناس یا بالعکس پنج احتمال مطرح شده است: تقدم حق الله بر حق الناس به شکل موجبه کلیه، تقدم حق الناس بر حق الله به شکل موجبه کلیه، اصل اولی تقدم حق الله بر حق الناس، اصل اولی تقدم حق الناس بر حق الله و نبود قاعده کلی و اصل اولی و مراجعه به ادله و شواهد در هر مورد. بحث کاملی در علم اصول درباره این موضوع انجام نشده است. پرسش اصلی این است که کدام یک از این احتمالات موجه است؟ هدف مقاله نقد و بررسی علمی ادله این احتمال ها به شیوه ای علمی است تا پس از اثبات، در فقه به­کار گرفته شود. به اعتقاد نگارنده، دلیل های معتبر احتمال چهارم را پشتیبانی می کند و تنها دیدگاه موجه است که این خود از نوآوری های این مقاله به شمار می آید. همچنین طرح دو احتمال سوم و چهارم و فراهم آوردن برخی ادله و تقریرها برای احتمال چهارم و نقد ادله دیگر از دیگر نوآوری های مقاله است؛ اما دلیل های دیگر احتمال ها ، مخدوش است. یافته اصلی مقاله این است که اصل اولی تقدم حق الناس بر حق الله است؛ بر اساس این اصل به غیر مواردی که دلیل معتبری بر اهمیت بیشتر خصوص یک حق الله وجود داشته باشد، هنگام تزاحم حق الناس و حق الله، اصل بر تقدم حق الناس بر حق الله است.

کلیدواژه ها:

حق الله ، حق الناس ، قاعده کلی ، اصل اولی ، تزاحم ، اهم و مهم