تاثیر خصوصیات خاک بر متابولیت های ثانویه گیاه مرغ (Cynodon dactylon) در مراتع شهرستان خواف، استان خراسان رضوی

ویژگی های محیطی یک گونه گیاهی می تواند بر کمیت و کیفیت متابولیت های ثانویه اثرگذار باشد. تعیین اثر هریک از عوامل محیطی به انتخاب بهترین منطقه رویشی یک گونه کمک می کند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر شرایط خاک بر میزان متابولیت های ثانویه گیاه مرغ (Cynodon dactylon) در دو رویشگاه شهرستان خواف (بالاخواف و قاسم آباد پائین خواف چمن آباد) در سال ۱۴۰۰ انجام شد. نمونه برداری با روش کاملا تصادفی از خاک و گیاهان مرغ صورت گرفت. خصوصیات خاک شامل بافت خاک، مقدار اسیدیته، هدایت الکتریکی، مقدار ماده آلی و مقدار آنیون ها و کاتیون ها و متابولیت های ثانویه شامل آلکالوئید، فلاونوئید، ساپونین و تانن در آزمایشگاه اندازه گیری شد. پس از بهره برداری و عصاره گیری از گیاه مذکور به روش تقطیر با آب، ترکیبات عصاره با دستگاه GC-MS تعیین گردید. نتایج آزمون T-test نشان داد که مقدار Ec، SAR، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و سدیم (۰۱ / ۰ > p) در رویشگاه پائین خواف و مقدار کلر (۰۱/ ۰ > p) در رویشگاه بالاخواف به طور معنی داری بیشتر بود. میزان متابولیت های ثانویه مورد بررسی (آلکالوئید، فلاونوئید، ساپونین و تانن) در رویشگاه پایین خواف افزایش معنی داری نسبت به رویشگاه بالاخواف داشت، که از این بین میزان آلکالوئیدها و تانن ها افزایش قابل توجهی را نشان دادند. طبق نتایج آنالیز همبستگی، بین مقدار آلکالوئید با درصد نیتروژن آلی خاک در رویشگاه بالاخواف و پائین خواف همبستگی مثبت و معنی دار وجود داشت. همچنین بین فلاونوئید در رویشگاه بالا خواف با درصد نیتروژن آلی خاک و میزان شوری همبستگی مثبت و با میزان منیزیم همبستگی منفی مشاهده گردید. نتایج مشخص نمود که در رویشگاه پائین خواف مقدار ساپونین با مولفه آهک همبستگی مثبت داشت، در حالیکه مقدار تانن با پارامتر مذکور همبستگی منفی نشان داد. این در حالی بود که در منطقه بالا خواف ساپونین و تانن با مقدار فسفر و منیزیم خاک همبستگی مثبت و معنادار و با مقدار کلسسیم خاک همبستگی منفی داشت. انتظار می رود، این بررسی مستند یک تصویر کلی از عوامل فیزیکوشیمیایی خاک که مسئول نوسانات در متابولیت های ثانویه هستند را ترسیم کند و راهی عملی برای به دست آوردن کیفیت ثابت و کمیت بالای ترکیبات فعال زیستی در پوشش گیاهی و ارائه پیشنهادهایی برای تحقیق و توسعه آینده باشد.

کلیدواژه ها:

گیاه دارویی ، فلاونوئید ، تانن ، ساپونین ، آلکالوئید