نقش تعارض والد - نوجوان و استرس ادراک شده در پیش بینی پرخاشگری نوجوانان

عصر حاضر را تا حدی می توان عصر پرخاشگری نامید. زیرا هر روز شاهد بروز اعمال خشنونت آمیز ضرب و جرح، قتل و کشتار انسان ها هستیم. گسترش دامنه خشونت و پرخاشگری در جامعه ی ایران و به ویژه در سال های اخیر یکی از جدی ترین آسیب های اجتماعی به شمار می رود و مطالعات انجام گرفته در کشور میزان پرخاشگری را در بین نوجوانان و جوانان ۳۰ تا ۵۰ درصد گزارش کرده اند. شواهد زیادی وجود دارد که نشان می دهد پرخاشگری عامل خطرزای مهمی در بروز بزهکاری و اختلال سلوک است. بنابراین شناسایی دقیق این مولفه و پیش آینده های آن از اهمیت زیادی برخوردار است. روان شناسان پرخاشگری را رفتاری می دانند که به دیگران آسیب می رساند و یا به طور بالقوه می تواند آسیب رسان باشد. این آسیب رساندن به حالت های مختلف صورت می گیرد و خشونت تنها یکی از انواع پرخاشگری محسوب می گردد. پرخاشگری در نوجوانی نه تنها به دیگران آسیب وارد می کند، بلکه رشد خود نوجوان پرخاشگر را نیز در معرض خطر قرار می دهد. نوجوانان پرخاشگر نسبت به نوجوانان غیرپرخاشگر به احتمال بیشتری از سوی همسالان طرد شده و حمایت اجتماعی کمتری را از دوستان دریافت می کنند. برخی از نوجوانان نمی توانند به درستی پیامدهای رفتار خود را پیش بینی کنند و در نتیجه، در محرک های اجتماعی نشانه های خصمانه فراوانی مشاهده می کنند و راه حل های پرخاشگرانه را به کار می گیرند. رفتارهای پرخاشگرانه در نوجوانی می تواند موجب مشکلات تحصیلی و ناسازگاری در مدرسه، مشکلات روان شناختی از قبیل افسردگی، اضطراب و نابهنجاری در رفتار اجتماعی و بزهکاری شود. پس بسیار مهم است که بتوان عوامل موثر بر پرخاشگری را شناسایی کرد تا بر اساس آن برنامه جامعی در زمینه کاهش این مشکل رفتاری طراحی شود. یکی از متغیرهای تاثیرگذار بر پرخاشگری، نوجوانان تعارضات والدین و نوجوانان می باشد. تعارض حالت یا کنشی است که در معاوضه بین افکار و منافع با اشخاص گوناگون رخ می دهد. تعارض، اختلاف بین دو یا چند نفر است. علاوه بر این، تعارض به عنوان بخشی از مشکلات ارتباطی که به طور بالقوه می تواند بر روابط والدین با فرزندان و سلامت نوجوانان تاثیر منفی بگذارد تلقی می گردد. بررسی های مختلف نشان داده اند که در دوران بلوغ فرزندان، تضاد بین والدین - نوجوان افزایش می یابد، تغییراتی در روابط آنها ایجاد می شود و صمیمیت و اتحاد بین آنها تا حدودی کاهش می یابد. نوجوانان عمدتا تعارض با والدین را زمانی تجربه می کنند که نیازها، غرایز و امیال آنها برآورده نمی شود. تحقیقات بسیاری رابطه تعارض با والدین با عملکرد رفتاری و روان شناختی نوجوانان و جوانان را مورد بررسی قرار داده اند که نشان دهنده وجود ارتباط دوسویه میان تعارضات والد فرزند و رفتارهای مشکل دار نوجوان است. زربخش و همکاران (۲۰۲۱) در پژوهش خود نشان دادند که تعارض والد – نوجوان پیامد های معناداری برای سازگاری نوجوان دارد. نظریه امنیت عاطفی دی) سیلو و همکاران (۲۰۲۱) بیان می کند هنگامی که نوجوانان درگیر تعارضات خانوادگی می شوند، در خصوص ثبات روابط خانوادگی احساس آسیب پذیری کرده و ناامنی هیجانی و عاطفی خود را با نشان دادن آسیب های روانی مختلف نشان می دهند. نعمت زاده و همکاران (۱۳۹۷) در پژوهش خود نشان دادند که روابط والد فرزندی بر پرخاشگری نوجوانان هم دارای اثر مستقیم و هم غیرمستقیم از طریق تنظیم شناختی است. بین تعارض والدین با نوجوانان و هیجانات منفی و مشکلات رفتاری در آنها رابطه دوسویه ای وجود دارد؛ بدین معنا که افزایش تعارض ها منجر به افزایش هیجانات منفی در نوجوانان می شود. همچنین تعارض های والد فرزندی در خانواده ارتباط مستقیمی با خلق عصبانی، افسرده، اضطراب و سایر مشکلات در زندگی نوجوانان دارد. شریعتی و امامی پور (۱۳۹۴) در پژوهش خود نشان دادند که تعارض والد - فرزند در مشکلات روان شناختی نوجوانان موثر است. استرس حالتی است که وقتی افراد با رویدادهایی مواجه می شوند که آنها را خطرناک و تهدید کننده سلامت روانی و جسمانی خود می دانند رخ می دهد. استرس توسط عوامل فشارزا به وجود می آید و منجر به تولید پاسخ های استرسی می شود. این پاسخ ها به منظور کنارآمدن اثربخش با یک وضعیت ناخوشایند طراحی و اجرا می شوند. استرس ادراک شده حالت یا فرایندی روان شناختی است که طی آن فرد بهزیستی جسمی و روان شناختی خود را به طور تهدید آمیز ادراک می کند. در واقع استرس ادرک شده بستگی به چگونگی برداشت و درک فرد از موقعیت و حوادث دارد. پژوهش ها نشان داده اند که ادراک سطح بالایی از استرس می تواند به عملکرد ضعیف تحصیلی، افسردگی، پرخاشگری و مشکلات جدی سلامت منجر شود. اگرچه استرس در اندازه کم می تواند اثر مثبت داشته باشد و باعث افزایش انگیزه و مقابله با موقعیت مشکل زا شود، در صورت زیاد بودن می تواند به خشم، ترس، ناکامی و افسردگی منجر شود. بنابراین، با در نظر گرفتن پیشینه موجود و با توجه به بررسی اهمیت پرخاشگری و عوامل تاثیرگذار بر آن در میان نوجوانان که می تواند بحران های هویت آنها را بیش از پیش کند، هدف پژوهش حاضر پیش بینی پرخاشگری نوجوانان از طریق تعارض والد - فرزند و استرس ادراک شده است.

کلیدواژه ها:

تعارض والد - نوجوان ، استرس ادراک شده ، پرخاشگری