بررسی اثر مسائل اقتصادی و اجتماعی حاشیه نشینان بر جنگل مطالعه موردی: سری واستان

جنگلها همواره نقش اساسی در تامین معیشت جوامع جنگل نشین و ساکنان حاشیه ای آنها داشته اند. جنگل های هیرکانی، به عنوان یکی از مهمترین اکوسیستم های شمال ایران در سالهای اخیر به دلیل بهره برداری بی رویه چرای مفرط دام، تغییر کاربری اراضی و برداشت چوب برای مصارف سوختی و ساختمانی با روند تخریب قابل توجهی مواجه شده اند. اگرچه برخی عوامل موثر بر تخریب منابع طبیعی شناسایی شده اند، بررسی جنبه های اقتصادی و اجتماعی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. تحلیل جامع این عوامل می تواند گامی اساسی در تدوین راهکارهای پایدار برای حفظ این اکوسیستم های ارزشمند باشد. این پژوهش با هدف تحلیل چالش های اقتصادی و اجتماعی جوامع جنگل نشین و بررسی تاثیر آنها بر میزان وابستگی خانوارها به منابع جنگلی در جنگل های سری واستان شهرستان ساری انجام شد. داده های پژوهش از طریق پرسشنامه بین ۶۰ خانوار روستایی و جمع آوری دیدگاه های ۳۰ کارشناس منابع طبیعی و توسعه روستایی گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شد. نتایج نشان داد که متغیرهای اقتصادی و اجتماعی مانند سطح درآمد خانوار، میزان تحصیلات و تعداد دام با وابستگی به جنگل رابطه معناداری دارند؛ به طوری که خانوارهای کم درآمد، کم سواد و دارای دام بیشتر وابستگی بالاتری به منابع جنگلی دارند. در مقابل متغیرهایی نظیر سن، جنسیت سرپرست خانوار، مالکیت و مساحت زمین کشاورزی و وضعیت تاهل تاثیر معناداری نشان ندادند. بر اساس یافته ها، حفاظت پایدار جنگل ها تنها با مداخلات حفاظتی امکان پذیر نیست و نیازمند توجه جدی به شرایط اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی است. ایجاد فرصت های شغلی جایگزین، ارتقای سطح آموزش و آگاهی، بهبود وضعیت معیشتی و حمایت مالی از طریق وام های کم بهره می تواند نقش مهمی در کاهش فشار بر منابع جنگلی و ارتقای تعامل سازنده میان انسان و محیط زیست ایفا کند.

کلیدواژه ها:

تحصیلات ، فقر درآمد ، تخریب ، معیشت