بازاندیشی در برنامه درسی علوم تجربی پایه هفتم (مبحث انرژی) براساس دو مولفه ساختار و انسجام دانش درون رشته ای و برون رشته ای از منظر چارچوب ایده های کلان

هدف این پژوهش، بررسی میزان تحقق دو ویژگی «انسجام و ساختار دانش درون رشته ای» و «انسجام و ساختار دانش برون رشته ای» در برنامه درسی قصدشده علوم تجربی پایه هفتم است. در گام نخست، با استفاده از روش مرور نظام مند و تحلیل محتوای کیفی، ۱۲۲۱ مطالعه مرتبط شناسایی شد. جستجو در پایگاه های Web of Science، Scopus و Google Scholar انجام گرفت و از کلیدواژه هایی نظیر core، key، essential، idea، understanding، concept، question و science به صورت ترکیب بولی استفاده شد پس از طی مراحل غربالگری براساس روش پریزما، ۳۰ مقاله با کیفیت روش شناختی مطلوب انتخاب و تحلیل شدند. تحلیل این مقالات منجر به استخراج چهار ویژگی اصلی برنامه درسی مبتنی بر ایده های کلان شامل:۱-سازماندهی و انسجام دانش درون رشته ای۲-سازماندهی و انسجام دانش برون رشته ای۳-کاربرد و تاثیر اجتماعی (نافع بودن / زنده بودن)۴-پویایی و نوآوری در یادگیری،گردید.از میان این ویژگی ها در این مقاله صرفا دو ویژگی مرتبط با انسجام مفهومی بررسی شده است. در گام دوم، برای تحلیل برنامه درسی علوم از روش تحلیل محتوای کیفی جهت دار بهره گرفته شد. ابزار گردآوری داده ها، چک لیستی شامل ۴ عنصر برنامه درسی و ۴ ویژگی کلیدی ایده های کلان بود و واحد تحلیل، کوچک ترین پاره معنایی مرتبط با این عناصر به شمار آمد. این پژوهش نشان داد که برنامه درسی علوم هفتم در مبحث انرژی، در تحقق دو ویژگی کلیدی ایده های کلان یعنی «انسجام درون رشته ای» و «انسجام برون رشته ای» بسیار محدود عمل کرده است. اهداف و محتوای کتاب عمدتا فهرست محور و دانشی بوده و از پیوند مفهومی و میان رشته ای عمیق برخوردار نیستند. روش های تدریس و ارزشیابی نیز بیشتر سنتی و حفظی باقی مانده اند و فرصت یادگیری معنادار، کاربردی و پروژه ای برای دانش آموزان فراهم نمی کنند. بر این اساس، بازنگری در اهداف، نوآوری در تدریس و تحول در ارزشیابی برای حرکت به سوی برنامه درسی مبتنی بر ایده های کلان ضروری است.

کلیدواژه ها:

ایده های کلان ، انرژی ، برنامه درسی علوم تجربی ، ساختار و انسجام دانش درون رشته ای ، ساختار و انسجام دانش برون رشته ای