شناسایی و تحلیل چالش های آموزش مفاهیم درس علوم تجربی در دوره ابتدایی با تاکید بر ارائه راهکار برای رفع آن ها، یک مطالعه سنتزپژوهانه

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل چالش های آموزش و یادگیری مفاهیم علوم تجربی در دوره ی ابتدایی، با تاکید بر ارائه ی راهکارهایی برای رفع آن ها انجام شد. متناسب با این هدف، طرح پژوهش کیفی از نوع فراترکیب انتخاب گردید. داده های پژوهش با استفاده از رویکرد سنتزپژوهی رابرتس (۲۰۰۷) گردآوری شدند. در این راستا، جست وجویی برای یافتن مستندات مربوط به چالش های آموزش مفاهیم علوم تجربی در دوره ی ابتدایی در پایگاه های علمی اشپرینگر، تیلور و فرانسیس، ساینس دایرکت، سایک اینفو، اریک، گوگل اسکالر، SID، سیویلیکا و مگیران در بازه ی زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ انجام گرفت. در نهایت، از میان ۶۸ مقاله ی مرتبط با حوزه ی پژوهش، پس از پایش موضوعی و رسیدن به اشباع نظری داده ها، ۱۶ مقاله به صورت هدفمند و با استفاده از برنامه ی مهارت های ارزیابی حیاتی (CASP) انتخاب و وارد مرحله ی تحلیل شدند. مفاهیم استخراج شده از این بررسی با استفاده از کدگذاری باز و محوری در قالب ۷ مفهوم و ۱۶ مصداق خلاصه گردید. برای اطمینان از دقت کدگذاری، دو ارزیاب به بازکدگذاری داده ها پرداختند و برای تایید پایایی از فرمول ضریب کاپای کوهن استفاده شد که میزان توافق میان ارزیابان برابر با ۶۱/۰ به دست آمد. یافته های پژوهش نشان داد که آموزش و یادگیری علوم تجربی در دوره ی ابتدایی با هفت چالش عمده روبه رو است: محدودیت منابع آموزشی، محدودیت زمان، ناکارآمدی تکنیک ها و روش های تدریس، ناکافی بودن محتوای آموزشی، تصورات نادرست دانش آموزان درباره ی مفاهیم علمی، دانش ناکافی معلمان، و عدم ارتباط با مسائل روزمره. در پایان، راهکارهایی برای رفع این چالش ها پیشنهاد شد. به آموزگاران پیشنهاد می شود با توجه به چالش های آموزش علوم تجربی در دوره ی ابتدایی و با بهره گیری از برنامه ریزی دقیق، استفاده از روش های شاگردمحور، تشویق فراگیران به تفکر انتقادی و ایجاد نگرش مثبت نسبت به علم در آنان، تا حد امکان در جهت رفع این چالش ها تلاش نمایند.

کلیدواژه ها:

آموزش و یادگیری علوم تجربی ، چالش ها و راهبرد ها ، دوره ابتدایی