مثال خیر به مثابه ایزد اعلی یا مبداء نخستین در محاوره جمهوری افلاطون

نوشته حاضر خداشناسی طبیعی افلاطون را از چشم انداز مثال خیر در جمهوری بررسی می کند؛ پرسش این است: چرا و چگونه در محاوره جمهوری، مثال خیر به عنوان مبدا نخستین یا ایزد اعلی مطرح می گردد؟ پاره ای از بحث های محاوره، مستقیم یا غیرمستقیم با الهیات طبیعی مرتبط اند: مانند نظریه مثل، حسن و قبح ذاتی-عقلی، نقد خداشناسی اسطوره ای، نظریه نفس، آخرت شناسی و مثال خیر. بعضی از این ها را افلاطون در محاوره های فایدون، فایدروس و مهمانی بررسی می کند و برخی را در جمهوری. در اینجا می کوشیم با توجه به بعضی از بحث های نامبرده، به بررسی پرسش بالا و تبیین آن در محدوده جمهوری دست یابیم. افلاطون با پذیرش حسن ذاتی-عقلی برای مفاهیم اخلاقی مانند عدالت (= مثال عدالت)، به سوی نقد الهیات اسطوره ای راهی گشوده است و سپس با پی افکندن سه قانون خداشناختی و آخرت شناختی، به تثبیت مثال خیر به عنوان ایزد اعلی یا مبدا نخستین در جمهوری دست می یابد. اما وجود مثال خیر نه مفروض، بلکه مبرهن به برهان عقلی است. برهان بر وجود مثال خیر، عملا استدلال از راه وجود مراتب کمال بر وجود کمال نخستین است و بخشی از این نوشته، به بازسازی و گزارش آن می پردازد.

کلیدواژه ها:

واژه های کلیدی: افلاطون ، محاوره جمهوری ، حسن و قبح ذاتی-عقلی ، مثل ، مثال خیر به عنوان ایزد اعلی