گونه شناسی و تبیین مضامین هنر گچ بری در مسجدجامع قدیم سیراف

تداوم رونق تجاری و اجتماعی به وجودآمده از اواسط دوره­ ی ساسانی در بندر باستانی سیراف و توسعه­ی هرچه بیشتر آن در سده­های نخست دوران اسلامی، این شهر را به پایگاهی مناسب برای انتقال مفاهیم و الگوهای هنری رایج در ایران پیش از اسلام به فضای هنری ایران اسلامی تبدیل کرد. چهارچوب­های فکری و اجتماعی برخاسته از آموزه­ های اسلامی در کنار رونق اقتصادی و ثروت تجار سیرافی، معماران و هنرمندان این شهر را بر آن داشت تا با بهره­گیری و پالایش الگوهای هنری پیشین، دست به احداث بنا­هایی نظیر مسجدجامع قدیم سیراف بزنند. این بنا، اگرچه به عنوان یکی از قدیمی­ترین مساجد ایران و در ردیف مساجدی نظیر مسجد شوش، دامغان، جامع نایین و جامع اصفهان قرار می­گیرد، اما به علت پراکندگی و محدودیت مطالعات صورت گرفته در ساختار معماری و هنرهای وابسته به آن­مانند گچ بری، به شایستگی معرفی نشده و مهجور مانده است.در این پژوهش سعی بر آن است تا با بررسی مضامین بصری گچ بری­های به دست آمده از کاوش­های این مسجد و مقایسه­ی تطبیقی با گچ بری­های پیش و پس از آن، از اواخر دوره­ی ساسانی تا سده­ی پنجم هجری، ضمن گونه­شناسی نقوش و مضامین به­کاررفته در این گچ بری­ها، به تبیین نقش و جایگاه این بنا در فرآیند گذار ساختار­های هنر ایران پیش اسلام به دوران اسلامی پرداخته شود. برآیند مطالعات حاضر موید آن است که در مجموعه گچ بری­های به دست آمده از بنای مسجدجامع سیراف، هنرمند گچ­کار با بهره­گیری از الگوها و ترکیبات هندسی و گیاهی معمول در گچ بری­های دوره­ی ساسانی، دست به خلق ترکیباتی نو زده که ضمن هماهنگی با چهارچوب­های فکری و آموزه­های اسلامی، رنگ و بوی گچ بری ساسانی را بیش از سایر بناهای هم دوره­ی خود منعکس می­کند.

کلیدواژه ها:

بندر سیراف ، مسجد جامع قدیم ، تزیینات گچ بری