نقش برنامه های آموزشی مهارت های مقابله ای در ارتقای تاب آوری و سازگاری اجتماعی دانش آموزان

این مقاله با رویکرد مرور نظام یافته و تحلیل ادبیات نظری-تجربی، نقش برنامه های آموزشی مهارت های مقابله ای را در تقویت تاب آوری و سازگاری اجتماعی دانش آموزان بررسی می کند. مبانی نظری بر مفاهیم تاب آوری، مهارت های مقابله ای و یادگیری اجتماعی–هیجانی (SEL) مبتنی است. پژوهش های بین المللی (از جمله مطالعات مروری و متاآنالیزها) حاکی از اثر مثبت مداخلات مدرسه ای چندمولفه ای بر مهارت های اجتماعی، کاهش مشکلات رفتار و افزایش تاب آوری در کوتاه مدت هستند (Durlak et al., ۲۰۱۱; Llistosella et al., ۲۰۲۳). برنامه های شناخته شده ای مانند Penn Resiliency Program (PRP)، PATHS و برنامه های مبتنی بر CBT/Coping Skills شواهد قابل توجهی از بهبود مهارت های مقابله ای و کاهش علائم افسردگی و اضطراب ارائه کرده اند (Gillham et al., ۲۰۰۷; Kusché & Greenberg, ۱۹۹۴). شواهد ایرانی نیز نشان دهنده تاثیر مثبت آموزش تاب آوری و مهارت های مقابله ای بر سازگاری روانی و اجتماعی دانش آموزان است (پوررحیمی مرنی et al., ۱۳۹۴; خانجانی et al., ۱۳۹۴). با این حال، اثربخشی بلندمدت و انتقال به عملکرد اجتماعی پایدار مشروط به طراحی بازماندنی، آموزش معلمان، مشارکت خانواده و بومی سازی برنامه است. مقاله در پایان پیشنهاداتی پژوهشی و کاربردی برای تدوین، اجرا و ارزیابی موثر برنامه های مقابله ای در مدارس ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، مهارت های مقابله ای ، سازگاری اجتماعی ، برنامه های مدرسه ای ، مداخلات CBT ، یادگیری اجتماعی–هیجانی (SEL)