مطالعه نقش عوامل دین داری بر رضایت از زندگی: مرور تجربی پژوهش ها

چکیده گستردهمقدمه و اهداف: دین‎داری میزان ارادتی است که افراد نسبت به دین ابراز و اظهار می‎کنند. این امر از طریق معنابخشی، احساس آرامش و نظم‎بخش به زندگی، رضایت را تامین می‎کند. داشتن رضایت از زندگی، نوعی رفاه و بهزیستی ذهنی است. بهزیستی، نگرش مثبت به محیط پیرامون، یکی از نشانه‎های رضایت از زندگی است که مناسک دینی آن را ایجاد می‎کند. دین‎داری در اجتماع با ایجاد سرمایه مذهبی، اعتماد مذهبی، انسجام مذهبی از طریق مشارکت و مناسک دینی احساس جمع‎گرایی، تعهد جمعی (صله ارحام، وقف، نیکوکاری، احسان و نذر)، کاهش فردگرایی و تقویت احساس همدلی اجتماعی به ارتقای جهان‎بینی مثبت از زندگی منجر می‎شود؛ به‎طوری‎که احساس خوشبختی، شادکامی و آرامش اجتماعی ناشی از دین‎داری، به افزایش رضایت از زندگی هرچه بیشتر می‎شود. در ایران پژوهش‎های مختلفی درباره دین‎داری و رضایت از زندگی صورت گرفته است. با توجه به فراوانی پژوهش و فقدان انسجام تجربی پژوهش‎ها، تحقیق حاضر با مرور سیستماتیک و فراتحلیل مطالعات پیمایشی قصد دارد مطالعه نقش عوامل دین‎داری بر ارتقای رضایت از زندگی را بررسی کند و به پرسش‎های زیر پاسخ دهد:پرسش اصلی:- آیا عوامل دین‎داری بر رضایت از زندگی تاثیر معنا‎داری داشته است؟پرسش‎های فرعی:- آیا سبک زندگی دینی بر رضایت از زندگی تاثیر معنا‎داری داشته است؟- آیا مشارکت در مناسک مذهبی بر رضایت از زندگی تاثیر معنا‎داری داشته است؟- آیا دین‎داری خانواده بر رضایت از زندگی تاثیر معنا‎داری داشته است؟- آیا آگاهی دینی بر رضایت از زندگی تاثیر معنا‎داری داشته است؟- آیا معنا بخشی به زندگی بر رضایت از زندگی تاثیر معنا‎داری داشته است؟روش: در این تحقیق از فراتحلیل کمی با تکیه بر مطالعات پیمایشی و پرسشنامه‎ای بهره گرفته شده است. فراتحلیل برآورد اندازه اثر مطالعات در یک واحد اصلی (متغیر مستقل تکرار شده در بیش از یک تحقیق بر وابسته مشابه) است که با ارجاع به مقالات منتشرشده، سال پژوهش، متغیرهای معنا‎دار با وابسته ارزیابی می‎شود. برای دریافت و جمع‎آوری مقالات از وبگاه نورمگز، سیویلیکا، ایرانداک و مگ‎ایران با کلیدواژه «دین‎داری و رضایت از زندگی» در بازه زمانی ۱۳۸۹ الی ۱۴۰۲، با حجم نمونه ۴۹ تحقیق را شناسایی و بعد از کنترل از حیث اعتبار، روایی و یافته‎ها، تعداد ۳۶ سند وارد نرم‎افزار شده و اندازه اثر نهایی هر پژوهش و اثر نهایی کل به‎وسیله فرمول فیشر و کوهن برآورد شده است.در ابتدا، روش نمونه‎گیری، نمونه‎گیری گلوله برفی در نظر گرفته شد. در فراتحلیل، هدف بررسی اندازه اثر است. منظور از اندازه اثر، توانایی مطالعه تاثیر متغیرهای مستقل بر وابسته و همچنین، تبیین وضعیت متغیرهای اثرگذار و واسط بر متغیر وابسته است. اندازه اثر میزانی است که حضور پدیده موردنظر در جامعه را نشان داده و برای آن دو خانواده عمده r و d وجود دارد. در خانواده (d) سه عنصر مهم و نسبتا مشابه یعنی (d) کوهن (۱۹۷۷)، (g) هدگز (۱۹۸۷) و دلتای گلاس وجود دارد. با توجه به اینکه (d) کوهن از بقیه اندازه اثرها پرکاربردتر است، در این پژوهش استفاده می‎شود. سرانجام، محاسبه اندازه اثر و روش اصلی فراتحلیل مبتنی بر ترکیب نتایج است که پس از تبدیل آماره‎ها به شاخص r و برآورد اندازه اثر استفاده می‎شود.نتایج: براین اساس‎، تاثیر میزان دین‎داری بر رضایت از زندگی تایید می‎شود. دین‎داری به معنای باورها، اعتقادات و رفتارهای مذهبی در ارتباط بین انسان با دستوارت و قوانین الهی اطلاق می‎شود که سبب تامین رضایت اجتماعی، آرامش و کاهش اضطراب، افسردگی و ناایمنی روانی می‎شود. دین‎داری به‎عنوان مولفه کلی اثری معنا‎داری بر رضایت از زندگی داشته و ضریب اندازه اثر آن برابر با ۴۸۱/۰ است. با افزایش شدت و میزان دین‎داری در جامعه، رضایت از زندگی شهروندان افزایش می‎یابد. با افزایش دین‎داری میزان رضایت از زندگی آن‎ها نیز ارتقا می‎یابد. باید گفت که دین‎داری با ایجاد پیوندهای اجتماعی میان فرد و خداوند، رفتارهای روزمره آن‎ها را تنظیم کرده و معنا می‎بخشد.الف) دین‎داری خانواده (۳۰۲/۰ =r): بافت خانوادگی مذهبی، در رضایت از زندگی  نقش مهمی دارد. فضای حمایتی، ارزش‎های مشترک و انسجام خانوادگی ناشی از دین‎داری می‎تواند تبیین‎کننده این نتیجه باشد.ب) حضور در شبکه‎های مذهبی (۲۴۱/۰ =r): حضور در شبکه‎های مذهبی منجر به گسترش سرمایه اجتماعی (داشتن دوستان و ارتباطات بیشتر)، دریافت حمایت اجتماعی و احساس تعلق می‎شود که همگی از عوامل شناخته‎شده افزایش رضایت از زندگی هستند.ج) معنابخشی به زندگی(۳۱۹/۰ =r): دین یک چارچوب معنایی فراهم می‎کند که به حوادث زندگی (حتی حوادث منفی) معنا می‎بخشد. این حس که زندگی هدف و معنایی دارد، به‎طور مستقیم با رضایت از آن مرتبط است.د)سبک زندگی دینی(۲۰۰/۰ =r): سبک زندگی ترکیبی از اعمال و باورهاست که الگوهای زیستی-رفتاری فردی در امور خانواده؛ جامعه و محل کار را شکل می‎دهد و این امر تاثیر مثبتی بر رضایت از زندگی داشته است.ر) آگاهی دینی(۱۸۹/۰ =r): آگاهی از تعالیم دینی (صبر، شکرگزاری، بخشش، کمک به دیگران، اعمال و احکام اسلامی در امور زندگی) به فرد این توانایی را می‎دهد که این تعالیم را آگاهانه و عالمانه در مواجهه با مشکلات زندگی به کار بندد و این آگاهی دینی به فرد یک سیستم شناختی و عاطفی قدرتمند می‎دهد تا جهان و رویدادهای آن را تفسیر کند و بسترهای رضایت از زندگی را شکل می‎دهد.ز) مشارکت در مناسک مذهبی(۱۷۶/۰ =r): مناسک مذهبی (مانند نماز جماعت، مراسم اعیاد، جلسات قرآن) افراد را در یک مکان و زمان مشخص گردآورده و این امر پیوندهای اجتماعی را تقویت می‎کند و یک شبکه حمایت اجتماعی طبیعی و قدرتمند به وجود می‎آورد. فرد احساس می‎کند که تنها نبوده و در شرایط بحرانی می‎تواند روی کمک‎های مادی و عاطفی این شبکه حساب کند. این امر زمینه‎های رضایت از زندگی را فراهم می‎سازد.بحث و نتیجه‎گیری: نتایج پژوهش حاضر در یک بازه زمانی طولانی نشان می‎دهد که دین‎داری با ایجاد حس خوشبختی، رضایت از زندگی را از حالت مادی خارج و به امری معنوی-روانی و فرامادی پیوند می‎زند؛ زیرا باورهای مذهبی به درک بیشتر رویدادها کمک نموده و به امور به‎ظاهر پیش‎پاافتاده معنا می‎بخشد. ازاین‎رو، افراد مذهبی مشکلاتی را که با آن مواجه می‎شوند، کمتر به‎عنوان یک تهدید می‎بینند. به‎این‎ترتیب، باورهای مذهبی می‎توانند ابزارهای مقابله‎ای مهمی باشند که به افراد اجازه می‎دهند تا با رویدادهای مهم زندگی راحت‎تر سازگار شده و دیدگاه پایدارتری از جهان ارائه دهند. بنابراین، سطوح استرس را کاهش می‎دهند.افزون‎براین، در سایه دین‎داری و ایمان مذهبی، زندگی یک فرد دارای ارزش ویژه‎ای است؛ زیرا ایمان مذهبی به او دستورالعمل‎های اخلاقی جهت فهم فضیلت‎ها و مقابله با سختی‎های زندگی ارائه می‎دهد و فرد در سایه این ایمان دینی، احساس ارزشمندی، منزلت و کفایت اجتماعی می‎کند. اتصال به وحیانی و عالم معنا به‎عنوان هدف گمشده بشری، انسان‎ها را از گمراهی، احساس بیگانگی، آنومی و بحران معنا نجات داده و مسیرهای زندگی و فعالیت روزمره را معنادار می‎کند. با رهایی از احساس پوچی و نیهیلیسم از طریق مناسک دینی (سرمایه مذهبی)، شدت و میزان رفتارهای پرخطر زندگی (خودکشی، افسردگی، اعتیاد) نیز کاهش می‎یابد. کنشگران مذهبی از طریق دعا و تعامل الهی، به دلیل تسلط بر امور اجتماعی، احساس ارزشمندی و خودکنترلی را کسب نموده و خود را در برابر حوادث، آسیب و مسائل و مواجهه با ناملایمات روزمره مستحکم و باثبات‎تر کرده و با ایمان و اطمینان کافی با محیط پیرامون برخورد می‎کنند. تقدیر و تشکر: از داوران گرامی و سردبیر محترم فصلنامه بابت ارائه نقطه‎نظر و دیدگاه‎های اصلاحی نسب به مقاله حاضر تقدیر و تشکر می‎شود.تعارض منافع: این مقاله تعارض منافع ندارد.

کلیدواژه ها:

دین‎داری ، رضایت از زندگی ، مناسک مذهبی ، آگاهی دینی