بررسی تاثیر درختان حاشیه رودخانه کرخه در ناحیه صحارا سندی بر ویژگی های زیستی و شیمیایی خاک

سابقه و هدف: خاک به عنوان یکی از ارکان اکوسیستم نقش عمده ای در ایجاد، تغییر و تنوع گونه های جنگلی داشته و از سویی تیپ گیاهی نیز نقش قابل توجهی در تغییر و تحول ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک ها دارد. بنابراین، نباید تغییرات تیپ های گیاهی و ویژگی های خاک را از یکدیگر منفک کرد. از آنجایی که تخریب جنگل با تخریب خاک شروع می شود، شناخت ویژگی های خاک برای حفظ سلامت و عملکرد آن برای مدیریت پایدار مناطق جنگلی موضوعی حیاتی است. این پژوهش به عنوان مرحله اول پایش درازمدت روند تغییرات ویژگیهای بیولوژیک، فیزیکی و شیمیایی خاک در توده های جنگلی و درخت زارهای ناحیه صحارا سندی طراحی و اجرا شد.مواد و روش ها: در این پژوهش قطعه نمونه های ثابت، با جهت جغرافیایی یکسان در بیشه های خودرو کنار رودخانه کرخه پیاده سازی شدند. در هر قطعه نمونه از زیر تاج گونه درختی غالب در فاصله میان تنه تا لبه انتهایی تاج در جهت شرق به طور تصادفی ۱۵ نمونه خاک از عمق صفر تا ۱۵ سانتی متر برداشت شد. برای نمونه شاهد نیز در خارج از تاج پوشش و محلی که بیشه وجود نداشت، به طور تصادفی ۱۵ نمونه خاک از عمق صفر تا ۱۵ سانتی متر برداشت گردید. در آزمایشگاه، مشخصه های فیزیکی و شیمیایی شامل بافت خاک، درصد مواد آلی، pH، هدایت الکتریکی، فسفر، پتاسیم، منیزیم، آهن، روی و مس و نیز مشخصه های زیستی خاک شامل تنفس پایه، تنفس برانگیخته، زی توده میکروبی و ظرفیت نیتریفیکاسیون اندازه گیری شدند. بعد از بررسی نرمال بودن داده ها، از آزمون های تی مستقل و من ویتنی برای بررسی معنی دار بودن اختلاف مشخصه های خاک بین زیر و بیرون از تاج درختان استفاده شد. همبستگی بین مشخصه های خاک نیز با استفاده از آزمون های پیرسون و اسپیرمن بررسی گردید.نتایج و یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد، میزان تنفس پایه و تنفس برانگیخته در خاک زیر تاج درختان گز و پده بیشتر از بیرون از تاج درختان است، اگرچه در مورد تنفس پایه این مقدار معنی دار نبود، ولی برای تنفس برانگیخته این اختلاف معنی دار مشاهده شد. مقدار زی توده میکروبی و ظرفیت نیتریفیکاسیون در منطقه شاهد (خارج از تاج پوشش درختان) بیشتر بود که این اختلاف برای زی توده میکروبی در سطح ۹۹ درصد معنی دار و برای شاخص ظرفیت نیتریفیکاسیون معنی دار نشان داده نشد. میزان هدایت الکتریکی، عناصر شیمیایی (فسفر، پتاس، آهن، روی، منیزیم و مس)، درصد مواد آلی و pH نیز در خاک زیر تاج درختان با سطح معنی داری ۹۹ درصد بیشتر از منطقه شاهد بود.نتیجه گیری: یافته های کلی پژوهش نشان داد، بالا بودن میزان عناصر شیمیایی و مواد آلی در خاک زیرتاج درختان نسبت به شاهد سبب افزایش تنفس پایه و برانگیخته شده است. با وجوداین احتمال می رود، تنش های محیطی از جمله بالا بودن درجه شوری سبب کاهش تنفس میکروبی در خاک زیر تاج نسبت به منطقه شاهد شده باشد. با توجه به تاثیر مثبت و معنی دار درختچه گز روی افزایش تنفس برانگیخته و ترسیب کربن، حفظ و احیای این گونه بومی با ارزش در رویشگاه طبیعی آن در اولویت است اما باید در نظر داشت این گیاه به دلیل ترشح نمک از غدد ترشحی سبب افزایش هدایت الکتریکی (شوری) خاک می شود، بنابراین باید در بیشه زارهای طبیعی پده که به دلیل قطع درختان و به ویژه آتش سوزی تخریب شده اند، از توسعه و غالبیت گونه گز به صورت مهاجم ممانعت کرد.

کلیدواژه ها:

بیشه های خودرو ، تنفس پایه ، تنفس برانگیخته ، بیولوژی خاک ، گونه گز