تحلیل راهبردی حوزه آبخیز فرمشگان به کمک مدل تلفیقی SWOT-AHP با رویکردی کاربردی در مدیریت پایدار منابع طبیعی

هدف از پژوهش حاضر، تحلیل جامع عوامل داخلی و خارجی حوزه آبخیز فرمشگان واقع در شهرستان کوار در استان فارس، باهدف ارائه راهبردهای اجرایی در راستای مدیریت پایدار منابع طبیعی است. در این چارچوب، ضمن شناسایی عوامل موثر (شامل وضعیت پوشش گیاهی، فرسایش خاک و کاربری اراضی)، از مدل تلفیقی SWOT-AHP برای اولویت بندی و تدوین راهبردهای مدیریت کارآمد حوضه استفاده شده است. در این راستا، از رویکرد ترکیبی SWOT-AHP به عنوان ابزار تصمیم گیری بهره گرفته شده است. ابتدا، با استفاده از تحلیل SWOT، نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای حوضه شناسایی و طبقه بندی شد. با توجه به چندمعیاره بودن مسئله پژوهش و ساختار سلسله مراتبی آن، ابتدا هدف، معیارها و زیرمعیارهای وابسته تعریف شدند. سپس برای تعیین وزن و اهمیت نسبی هر یک، از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی AHP بهره گرفته شد. برای گردآوری داده ها، ماتریس مقایسات زوجی هر یک از مولفه ها و گروه ها با استفاده از نظرات ۱۵ نفر از کارشناسان اداره منابع طبیعی تدوین و تکمیل شد. نتایج نشان داد که گروه قوت ها با داشتن وزن ۰/۴۳۶، گروه فرصت ها با وزن ۰/۲۲۱، گروه تهدیدها با وزن ۰/۱۷۶ و گروه ضعف ها با دارا بودن وزن ۰/۱۴۱ به ترتیب رتبه های اول تا چهارم را در این حوضه به خود اختصاص داده است. مطابق با رویکرد SWOT-AHP، مهم ترین زیرمعیار شناسایی شده در حوضه، تنوع گونه های گیاهی در ایجاد ظرفیت های تکمیلی مرتبط با گروه نقاط قوت بوده که دارای بالاترین وزن نهایی ۰/۱ است. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان مبنایی کاربردی برای تصمیم سازی در حوضه های مشابه مورداستفاده قرار گیرد و در تدوین برنامه های اجرایی مدیریت منابع طبیعی و کاهش آسیب های ناشی از بهره برداری ناپایدار نقش موثری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

اولویت بندی معیارها ، برنامه ریزی محیطی ، تحلیل سلسله مراتبی ، مدیریت حوزه آبخیز