روش شناسی تدوین سند چشم انداز در مواجهه با تهدیدات ترکیبی: چارچوب پیشنهادی برای ایران ۱۴۳۰

جهان معاصر با ویژگی هایی همچون نوسان، عدم قطعیت، پیچیدگی و ابهام تعریف می شود که برنامه ریزی های ملی بلندمدت را با چالش های اساسی مواجه ساخته است. ایران نیز به واسطه قرارگرفتن در جبهه مقاومت، تقابل مستمر با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی، تحریم های چندلایه نفتی، بانکی و تجاری و همچنین مشکلات مزمن اقتصادی نظیر تورم ساختاری و کاهش ارزش پول ملی، بیش از بسیاری از کشورهای منطقه در معرض مخاطرات ناشی از عدم قطعیت قرار دارد. این وضعیت ضرورت بازنگری در روش شناسی تدوین سند چشم انداز ملی را آشکار می سازد. مبانی نظری پژوهش بر سه ستون حکمرانی تطبیقی، محیط آشوبناک و آینده پژوهی تاب آور استوار است که با مفاهیم مکمل حکمرانی تاب آور و مشارکتی تلفیق شده اند. روش تحقیق کیفی، توصیفی تحلیلی و تطبیقی است که با بهره گیری از تحلیل اسنادی، محتوایی و تطبیقی، به بررسی اسناد ملی ایران، تجربه کشورهای منتخب و گزارش های نهادهای بین المللی پرداخته است.یافته های تحقیق نشان می دهد که روش شناسی تدوین سند چشم انداز ۱۴۳۰ برای ایران در سه سطح قابل تبیین است: در سطح ساختاری و نهادی، تشکیل شورای عالی آینده نگاری، مرکز آینده پژوهی راهبردی و واحدهای آینده پژوهی در وزارتخانه ها پیشنهاد می شود. در سطح محتوایی، شناسایی عدم قطعیت های کلیدی، طراحی سناریوهای واگرا و گنجاندن مفهوم تاب آوری در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و سایبری ضروری است. در سطح فرایندی، مشارکت عمومی و نخبگانی، همسوسازی بودجه ها و اسناد توسعه با چشم انداز و بازنگری دوره ای توصیه می گردد. همچنین، اولویت های محتوایی سند شامل خودکفایی راهبردی همراه با تعامل بین المللی، انسجام اجتماعی و سرمایه انسانی، توسعه اقتصاد دانش بنیان و مدیریت منابع آب و تغییرات اقلیمی است.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، چشم انداز ملی ، عدم قطعیت ، حکمرانی تطبیقی ، ایران ۱۴۳۰