بررسی امکان برآورد خسارت مستقیم سیلاب با استفاده از مدل HEC-FIA در حوضه آبخیز سمیرم

سیلاب یکی از پرتکرارترین و مخرب ترین بلایای طبیعی در جهان به شمار می رود که هر ساله خسارات گسترده ای به زیرساخت های انسانی و محیط زیست وارد می کند. هدف این پژوهش، ارزیابی خسارات مستقیم سیلاب با استفاده از مدل HEC-FIA در حوضه آبخیز سمیرم است. در گام نخست، نقشه های سیلاب حاصل از مدل HEC-RAS بر مبنای داده های مدل ارتفاع رقومی (DEM)، اطلاعات هیدرولوژیک و ضرایب زبری، در شرایط جریان یکنواخت و ناپایدار تولید شدند. سپس با تبدیل نقشه ها به فرمت قابل استفاده در نرم افزار HEC-FIA و تلفیق آن با داده های اقتصادی، کاربری اراضی و جمعیت، برآورد خسارات سیلاب انجام گرفت. پایگاه داده های اقتصادی شامل اطلاعات به روز شده مربوط به کاربری های کشاورزی، باغی، مسکونی و صنعتی بوده که بخشی از آن از طریق بازدیدهای میدانی تامین شد. سیلاب رخ داده در تاریخ ۲۰ اسفند ۱۳۸۴ به عنوان سیلاب پایه انتخاب شد و تحلیل خسارات برای دوره های بازگشت مختلف انجام شد. نتایج نشان دادند که بیشترین خسارت به بخش کشاورزی وارد شده است. در سیلاب سال پایه، مجموع خسارات کشاورزی بیش از ۸۲۱ میلیارد ریال و خسارات ساختمانی حدود ۳ میلیارد ریال برآورد شد. همچنین، در دوره بازگشت ۱۰۰۰ساله، خسارات کشاورزی به ۱۴۲۷ میلیارد ریال و خسارات ساختمانی به ۴۴ میلیارد ریال رسید. روند کاهش خسارات در دوره های بازگشت کمتر نیز بررسی شد و نشان داد که در دوره های بازگشت ۱۰ساله و کمتر، بخش ساختمانی خسارتی متحمل نشده، اما بخش کشاورزی همچنان آسیب پذیر باقی مانده است. یافته ها بیانگر آن است که مدل HEC-FIA قابلیت زیادی در برآورد خسارات مستقیم سیلاب در سطوح مختلف مکانی و زمانی دارد و می تواند ابزاری کارآمد در تصمیم سازی های مدیریتی و برنامه ریزی مقابله با سیلاب باشد.

کلیدواژه ها:

Flood ، HEC-FIA ، HEC-RAS ، Damage assessment ، RAS Mapper ، Flood inundation mapping ، سیل ، HEC-FIA ، HEC-RAS ، ارزیابی خسارت ، RAS MAPPER ، پهنه بندی سیل