پیامدهای اجتماعی و عمرانی و گسترش املاک خصوصی رضا شاه در کرمانشاهان

تصاحب زمین های کشاورزی و خلع ید مالکان طبقه حاکم توسط فرمانروایان جدید، به عنوان روشی نهادینه شده برای کسب قدرت و تضعیف خاندان های حکومتگر قبلی، پیشینه ای دراز در تاریخ ایران دارد و دوره پهلوی نیز از این رویه مستثنا نبود. رضا شاه مانند شاهان پیشین با دست اندازی بر زمین های مالکان قدیمی به شیوه های شبه قانونی و فراقانونی املاک گسترده ای در بیشتر ایالت های مهم کشاورزی ایران ازجمله مازندران و کرمانشاهان به دست آورد و به بزرگ ترین زمین دار ایران یا شاید خاورمیانه تبدیل شد. این نوع بزرگ مالکی در دوران گذار مدرن شدن ایران و تغییرات شتابان نهادی و صنعتی سازی کشور پیامدهای گوناگونی می توانست داشته باشد. این پژوهش با تمرکز بر املاک گسترده رضا شاه در ایالت کرمانشاه به دنبال پاسخ به این پرسش است که شکل گیری املاک پهلوی در این ایالت چه پیامدهای اجتماعی به دنبال داشت و چه تغییری در عمران و نوسازی منطقه ایجاد کرد؟ در این مقاله که بیشتر اتکای آن به اسناد آرشیوی است، کوشش شده تا با تحلیل گزارش های رسمی این دوره پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گسترش املاک رضا شاه بر زارعان، مالکان و نوسازی منطقه بررسی شود. یافته های پژوهش نشان دهنده آن است که در بعد اجتماعی هرچند گسترش این املاک به زیان مالکان قدیمی و تااندازه ای خود دولت بود؛ اما در برخی مناطق باعث بهبود وضعت زارعان و شکل گیری طبقه جدید کارگران صنعتی کارخانه ها شد و نیز بهبود نسبی در وضعیت بهداشتی و عمرانی منطقه پدید آمد. همچنین با گسترش سریع راه های ارتباطی پیوند میان شهر و روستا افزایش یافت و روستای کوچک هارون آباد به دلیل قرار گرفتن در مرکزیت اداره املاک شاهی، به یکی از شهرهای مهم استان تبدیل شد.

کلیدواژه ها:

ایالت کرمانشاه ، بزرگ مالکی ، رضا شاه ، زمین داری ، کشاورزی ، عمران روستایی