تحلیل قاعده لاضرر در جهان معاصر

قاعده لاضرر یکی از اصول بنیادین در نظام های حقوقی مختلف به ویژه در فقه اسلامی است که به وضوح تاکید دارد بر اینکه هیچ کس نباید به دیگری ضرر وارد کند که برگرفته از حدیث نبوی «لاضرر و الاضرار فی الاسلام» بوده و براساس آن هر گونه ضرر زننده به خود یا دیگران نه تنها ممنوع بلکه حرمت دارد. قاعده لاضرر از مهم ترین قواعد فقهی است که در جمیع ابواب فقه کاربرد دارد. در اینکه از طریق این قاعده می توان احکام ضرری را رفع کرد، تردیدی وجود ندارد؛ اما اگر از نبود حکمی ضرری محقق شود، این اختلاف وجود دارد که آیا می توان با استناد به این قاعده آن حکم را جعل کرد. لزوم جبران ضرر یک مساله عقلی است و عقل در این خصوص بین امور وجودی و عدمی تفاوتی نمی گذارد. علاوه بر این، با مراجعه به عرف می توان فهمید که امور عدمی ضرری نیز باید جبران شوند. دلیل های باب لاضرر نیز علاوه بر عمومیت، اطلاق دارند در اینکه هر ضرری باید جبران شود، خواه وجودی و خواه عدمی باشد. در زمان هایی که یک دولت تصمیم به انجام اقداماتی می گیرد که به آسیب رساندن به حقوق بشر یا ایجاد ضرر به کشورها یا ملت ها منجر می شود، این قاعده می تواند به عنوان ابزاری برای مقابله با چنین تصمیماتی مطرح شود. در این پژوهش به تحلیل این قاعده در جهان معاصر و موارد کاربرد آن پرداخته خواهد شد.

کلیدواژه ها:

قاعده لاضرر ، قواعد فقهی ، حقوق ، جبران ، ضرر