تحلیل نقش آموزش محیط زیستی کوهنوردان در کاهش تخریب رویشگاههای گیاهان دارویی کوهستانی

این مطالعه با هدف تحلیل نقش آموزش محیط زیستی کوهنوردان در کاهش تخریب رویشگاههای گیاهان دارویی کوهستانی و با استفاده از روش تحقیق ترکیبی (کیفی(کمی) انجام شد. پژوهش حاضر با مرور نظام مند منابع داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۴ و تحلیل محتوای ۴۵ مطالعه، منتخب به ارزیابی اثر بخشی روشهای مختلف آموزشی پرداخته و نشان داد برنامه های آموزشی چهره به چهره با تاکید بر مسئولیت پذیری فردی بر اساس نظریه رفتار برنامه ریزی شده تا ۴۰٪ موجب تغییر رفتارهای تخریبی شده است. همچنین روشهای غیر رسمی مانند نصب تابلوهای آموزشی در مسیرهای کوهنوردی در مناطق زاگرس ۲۵٪ بیشتر از دوره های رسمی موثر بوده اند. تحلیل فراتحلیل داده های کمی ۱۵ مطالعه نشان دهنده رابطه معنادار (۰.۰۵>p) بین سطح آموزش و کاهش تخریب پوشش گیاهی است. این پژوهش به سه شکاف تحقیقاتی کلیدی اشاره دارد: ۱) کمبود مطالعات طولی مدت در ایران، ۲) عدم توجه به تفاوت های اکولوژیک مناطق کوهستانی، و ۳) نیاز به طراحی الگوهای بومی آموزش. به عنوان نتیجه، الگوی آموزشی سه سطحی شامل: ۱) آگاه سازی عمومی محتوای دیجیتال، ۲) آموزش تخصصی کارگاه های میدانی، و ۳) پایش مستمر نظارت مشارکتی پیشنهاد می دهد که می تواند تا ۶۰٪ از تخریب رویشگاههای گیاهان دارویی در مناطق کوهستانی ایران بکاهد. این یافته ها برای سازمان های حفاظت محیط زیست، فدراسیون کوهنوردی و برنامه ریزان توسعه اکوتوریسم کاربردهای عملیاتی دارد و می تواند مبنای سیاست گذاری های آتی در حوزه آموزش محیط زیست کوهنوردان قرار گیرد. نوآوری این تحقیق در تلفیق یافته های علوم تربیتی و اکولوژیک و ارائه راهکارهای بومی متناسب با فرهنگ کوهنوردی ایران است.

کلیدواژه ها:

رفتار محیط زیستی ، مسئولیت پذیری ، اکولوژیک ، آموزش غیررسمی ، حفاظت مشارکتی ، گیاهان اندمیک ، مدیریت پسماند ، کوهنوردی