آثار بازاری شدن در مولفه های بصری قالی های عشایری بافت استان فارس

قالی­­ های عشایری استان فارس بستری جهت بروز هویت، فرهنگ، آداب­ و رسوم، ادبیات و هنرهای بومی و کاربردی عشایر است. اما در سال ­های اخیر نفوذ سلیقه و معیارهای بازار در مولفه­ های بصری قالی­ های عشایری فارس تاثیرات قابل­­ توجهی داشته­ است. مسئله اصلی پژوهش، فاصله گرفتن قالی­ های عشایری فارس از بنیان­ های معرفتی و فرهنگی خویش تحت­ تاثیر پدیده بازاری­ شدن می­ باشد. هدف از پژوهش شناسایی و آشکارسازی آثار بازاری­ شدن و نفوذ سلیقه بازار بر طرح، رنگ و نقش قالی­ های عشایری فارس است که مهم­ ترین فرآورده فرهنگی جامعه عشایری فارس و بازتاب­ دهنده فرهنگ و تاریخ هنری این اقوام هستند و برجسته­­ ترین مزیت آن­ ها را پیوندهای فرهنگی و جغرافیایی تشکیل می­ دهد. سوالات پژوهش عبارتند از: ۱- عوامل زمینه­ ساز بازاری­ شدن مولفه­ های بصری قالی­ های عشایری فارس کدام­ اند؟ ۲- آثار و تبعات بازاری شدن بر مولفه ­های بصری قالی ­های عشایری فارس چه بوده ­است؟ پژوهش از نوع کیفی و با نمونه­ گیری هدفمند و تحلیل ۱۴ نمونه از قالی­ های عشایرباف فارس با معیار و مولفه ­های بصری جامعه بازار به روش تحلیلی-توصیفی و با استفاده از داده­ های حاصل از منابع اسنادی و مصاحبه ­های کیفی به انجام رسید. نتایج نشان دادند که: سیاست اسکان عشایر، که قدمتی بیش از چند دهه دارد، موجب تغییر در سبک­ زندگی و انگیزه­ ی تولید بافندگان از رویکرد تولید برای خود، به تولید با هدف عرضه در بازار گردید. از آثار بازاری­ شدن مولفه ­های بصری قالی­ های عشایری فارس، رواج تولید قالی با نقشه ­های سفارشی، مهجور ماندن نقوش ذهنی بافندگان، اولویت­­ دادن به سلیقه مخاطب و بازار و تغییر در شیوه ­های تولید نظیر نفوذ نقوش غیربومی هستند که منجر به کم­رنگ شدن مبانی هویتی و اصالت­ های بومی و فرهنگی قالی­ های تک­ نسخه و منحصر­به ­فرد عشایر می ­شود. این تغییرات تحت­ عنوان بازاری­ شدن مفهوم ­سازی و در نتایج معرفی گردید.

کلیدواژه ها:

قالی های عشایری ، استان فارس ، بازاری شدن ، مطالعات فرهنگی