بررسی تطبیقی حریم خصوصی در معماری مسکن شهری با رویکرد حقوقی فضایی؛ مطالعه ای بر تداخل مقررات حقوقی و طراحی معماری در شهرهای ایران

این پژوهش به بررسی تطبیقی و چندوجهی حریم خصوصی در معماری مسکن شهری ایران با رویکردی حقوقی-فضایی می پردازد و تداخل میان مقررات شهرسازی و اصول طراحی معماری را تحلیل می کند. حریم خصوصی، به عنوان یک نیاز بنیادین ریشه دار در فرهنگ و مذهب ایرانی-اسلامی، در معماری سنتی از طریق عناصر هوشمندانه ای چون حیاط مرکزی، فضاهای واسط (هشتی و دالان) و تفکیک فضایی تامین می شد. با این حال، مدرنیزاسیون و جایگزینی خانه های سنتی با آپارتمان ها، این راهکارهای فضایی را حذف کرده و چالش های جدی در تامین حریم خصوصی ایجاد نموده است.تحقیق حاضر نشان می دهد که یک گسست عمیق میان نیازهای فرهنگی ساکنان و پاسخ های کالبدی و حقوقی مدرن وجود دارد. مقررات شهرسازی فعلی، مانند ضوابط تراکم و ارتفاع، اغلب مسئله اشراف و نقض حریم بصری را تشدید می کنند، در حالی که طراحی داخلی آپارتمان ها با اولویت دادن به فضاهای جمعی بر فضاهای فردی، نیاز روزافزون به خلوت شخصی را نادیده می گیرد. این پژوهش با ارائه یک چارچوب نظری نوآورانه مبتنی بر تعامل سه گانه «مقررات حقوقی»، «طراحی معماری» و «ارزش های فرهنگی»، و همچنین معرفی مفهوم «زمان فضایی-حقوقی»، به تحلیل این تداخلات می پردازد.در نهایت، این مطالعه با تاکید بر ضرورت یک رویکرد یکپارچه، راهکارهایی عملی برای اجرای مسئولانه حریم خصوصی پیشنهاد می دهد. این راهکارها شامل بازنگری در قوانین شهرسازی، تلفیق اصول طراحی بومی با نوآوری های مدرن (مانند ورودی های تدریجی و فضاهای انعطاف پذیر) و افزایش آگاهی متخصصان و عموم مردم است. هدف، دستیابی به فضاهای مسکونی است که ضمن پاسخگویی به نیازهای معاصر، به کرامت انسانی و هویت فرهنگی-مذهبی جامعه احترام بگذارند.

کلیدواژه ها:

حریم خصوصی ، معماری مسکن شهری ، حقوق فضا ، مقررات شهرسازی ، معماری ایرانی-اسلامی