تحلیل مفهومی شهر سالم با تاکید بر شاخص های توسعه پایدار شهری در ایران

این پژوهش به تحلیل مفهومی «شهر سالم» با تمرکز بر شاخص های توسعه پایدار شهری و ارائه چارچوب بومی برای شرایط ایران می پردازد. شهر سالم به عنوان رویکردی تلفیقی توسط سازمان جهانی بهداشت تعریف شده و هدف آن ارتقای کیفیت زندگی شهروندان از طریق ایجاد محیطی ایمن، دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی، زیرساخت های پایدار، حمل ونقل پاک، و تقویت مشارکت اجتماعی است. در این تحقیق با استفاده از روش مرور نظام مند و تحلیل توصیفی–تحلیلی، منابع منتشرشده بین سال های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳ شناسایی و پالایش شد. از میان ۱۲۳ منبع اولیه، ۵۸ منبع که از نظر علمی و محتوایی معتبر بودند انتخاب و در شش خوشه شاخص شامل کیفیت محیط زیست، حمل ونقل پایدار، سلامت و رفاه عمومی، عدالت و انسجام اجتماعی، اقتصاد پایدار و تاب آوری و ایمنی شهری، طبقه بندی گردیدند. یافته ها نشان می دهد که شاخص های توسعه پایدار و شهر سالم در تعامل و هم افزایی هستند؛ به گونه ای که پیشرفت در یک حوزه، اثرات مثبت چندبعدی بر سایر حوزه ها دارد. در عین حال، تحقق الگوی شهر سالم در ایران با چالش هایی مانند پراکندگی نهادی، محدودیت منابع مالی، ضعف فرهنگ سازی و مشارکت عمومی، و رشد شتابان شهرنشینی مواجه است. مدل مفهومی ارائه شده در این مطالعه با ترسیم روابط شبکه ای میان ابعاد سه گانه توسعه پایدار (زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی) و خوشه های شاخص شهر سالم، ابزاری کاربردی برای سیاست گذاری، پایش و ارزیابی عملکرد شهری محسوب می شود. اجرای پیشنهادهایی نظیر تشکیل کارگروه یکپارچه شهر سالم، بودجه ریزی سبز، کمپین های فرهنگ سازی و بهبود ناوگان حمل ونقل پاک می تواند مسیر حرکت به سوی شهرهای سالم و پایدار ایران را تسهیل کند.

کلیدواژه ها:

شهر سالم ، توسعه پایدار شهری ، شاخص های شهری ، مدل مفهومی ، ایران