تنوع ژنتیکی صفات زراعی و مورفولوژیک برخی از ژنوتیپ های هندوانه دیم

ایمیل : [e-mail] با توجه به اینکه اولین قدم برای برنامههای اصلاحی در کشاورزی شناسایی ژنوتیپهای برتر است و با توجه به این موضوع که در کشور ما به دلیل عدم شناخت کافی از ژرم پلاسم گیاهان برنامههای اصلاحی مناسبی روی محصولات کشاورزی خصوصا توده های هندوانه انجام نشده است و همینطور با توجه به وضعیت آب کشور و اهمیت کشت محصولات دیم، دستیابی به ارقام مناسب جهت مناطق دیم و با مقاومت نسبی در مقابل خشکی از اهمیت بالایی برخوردار است از این رو بررسی و پژوهش در این زمینه دارای اهمیت می باشد. این آزمایش برای اولین بار در استان قزوین و در اراضی دیم با هدف غربالگری تودههای ژنتیکی هندوانه دیم بومی اجرا شد. هدف از این مقاله بررسی تنوع ژنتیکی برخی تودههای هندوانه دیم در استان قزوین با استفاده از صفات مورفولوژیک و زراعی برای شناسایی ژنویپهای برتر، آگاهی از تنوع ژنتیکی هندوانه دیم به منظور کابرد برنامههای اصلاحی، معرفی صفات موثر بر عملکرد، طبقه بندی ژنوتیپهای مورد مطالعه و بررسی میزان تشابه و فاصله تودههای هندوانه دیم از نظر ژنتیکی است. این پژوهش در قالب طرح کاملا تصادفی نامتعادل با تکرار نامساوی در مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آب دانشگاه تهران در اراضی دیم کوهین به اجرا درآمد. تعداد توده های ژنتیکی مورد مطالعه ۵۲ عدد در چهار تکرار بود صفات مورد بررسی شامل دو گروه صفات ریخت شناسی(مورفولوژیک و مزرعه ای یا عملکردی بود که پس از تکمیل فاز زایشی و در زمان برداشت مورد میوه اندازه گیری قرار گرفت صفات مورد مطالعه شامل تعداد شاخه اصلی تعداد شاخه، فرعی طول بلندترین شاخه تعداد گل تعداد وزن میوههای ابتدایی تا، نهایی قطر بزرگترین میوه (اصلی) درصد پوست میوه، اصلی درصد دانه میوه، اصلی، تعداد دانه میوه اصلی، وزن صد دانه میوه اصلی، درصد آب میوه، اصلی درصد ماده خشک میوه اصلی و غیره مورد اندازه گیری قرار گرفت. صفات مورد مطالعه شامل اکوتیپ (G) عرض بوته (PWI)، تعداد شاخه اصلی (BN) تعداد گل (FLN) تعداد میوه (FRN)، طول میوه اصلی (FRL)، عرض میوه (FRWI)، وزن میوه (FRWE) تعداد دانههای میوه (SN) و وزن دانههای میوه (SW) مورد اندازه گیری قرار گرفت. سپس با استفاده از نرم افزارهای ۱۶ SPSS ۲۴ Minitab داده ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. بر اساس نتایج بدست تعداد شاخه، تعداد گل، تعداد میوه، وزن میوه، تعداد دانه، وزن دانه و وزن یکصد دانه با عرض بوته و همچنین بین تعداد گل، تعداد میوه، وزن میوه، تعداد دانه و وزن دانه با تعداد شاخه و همچنین بین وزن میوه، تعداد دانه و وزن دانه با تعداد میوه و همچنین بین تعداد دانه، وزن دانه و وزن یکصد دانه با وزن میوه و همچنین بین وزن دانه و وزن یکصد دانه با تعداد دانه و همچنین بین وزن دانه با وزن یکصد دانه همبستگی مثبت و معنی داری وجود دارد تجزیه کلاستر به روش وارد و بر اساس خوشه بندی صفات مورفولوژیک نشان داد ژنوتیپهای مورد بررسی در ۶ خوشه جداگانه قرار گرفتند که سطح شباهت میانگین صفات مورفولوژی در خوشه ۶ حداکثر بود(۹۰,۰۶۹۹). همچنین عرض بوته تعداد شاخه تعداد گل تعداد میوه طول میوه عرض میوه و وزن میوه در بین ژنوتیپ های مختلف دارای تفاوت معنی داری بود به طور کلی با فهم ساختار ژنتیکی بین گونههای مختلف اصلاحگران قادر به شناسایی و بهره برداری بهتر از تنوع در برنامه های اصلاحی خواهند بود.

کلیدواژه ها:

هندوانه ، تنوع ژنتیکی ، تجزیه واریانس ، صفات مورفولوژیک