تحلیل محتوای کتاب علوم تجربی متوسطه اول پایه نهم بر اساس ساحت های تربیتی سند تحول بنیادین و سطوح یادگیری شناختی بلوم

کتاب های درسی به عنوان یکی از اصلی ترین ابزارهای نظام آموزشی، نقش بسزایی در تحقق اهداف کلان تعلیم و تربیت ایفا می کنند. این پژوهش با هدف تحلیل محتوای کتاب علوم تجربی پایه نهم دوره متوسطه اول (چاپ ۱۴۰۲) بر اساس ساحت های شش گانه تربیتی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و سطوح حیطه شناختی طبقه بندی بلوم انجام شده است. روش تحقیق، تحلیل محتوای کیفی و کمی است. جامعه آماری کل محتوای کتاب (متن، تصاویر، پرسش ها و فعالیت ها) بوده و واحد تحلیل نیز جمله، پاراگراف، تصویر، پرسش و فعالیت در نظر گرفته شده است. برای تحلیل داده ها از سیاهه تحلیل محتوای محقق ساخته استفاده شد که روایی آن توسط متخصصان تعلیم و تربیت و پایایی آن از طریق ضریب توافق کاپای کوهن (۰.۸۶) تایید گردید. یافته های پژوهش نشان می دهد که در توزیع ساحت های تربیتی، بیشترین تاکید بر «ساحت علمی و فناورانه» (حدود ۶۵%) بوده و به ساحت های «زیبایی شناختی و هنری» و «اقتصادی و حرفه ای» کمترین توجه شده است. همچنین، تحلیل بر اساس طبقه بندی بلوم حاکی از آن است که تمرکز اصلی محتوای کتاب بر سطوح پایین یادگیری شناختی، یعنی «دانش» (۴۵%) و «فهمیدن» (۳۵%) قرار دارد و سطوح عالی تفکر مانند «تحلیل»، «ترکیب» و «ارزشیابی» جمعا کمتر از ۱۰% محتوا را به خود اختصاص داده اند. این نتایج بیانگر آن است که کتاب علوم نهم، علی رغم پوشش گسترده مفاهیم علمی، در پرورش تفکر انتقادی، خلاقیت و تربیت همه جانبه دانش آموزان با چالش هایی روبرو است. مقاله با ارائه پیشنهادهایی برای بازنگری در محتوا و رویکردهای آموزشی خاتمه می یابد.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، کتاب درسی علوم تجربی ، پایه نهم ، سند تحول بنیادین ، طبقه بندی بلوم ، آموزش علوم